علائم برق گرفتگی + کمک‌های اولیه بعد از برق گرفتگی

درصو تی‌که کسی دچار برق گرفتگی شد، ابتدا با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. سپس تا رسیدن نیروهای اورژانس به محل حادثه، کمک‌های اولیه برق‌گرفتگی را از اپراتور بپرسید و طبق اصول آن‌ها را انجام دهید. چون گاهی اوقات یک اقدام کوچک شما، جان مصدوم را از مرگ نجات می‌دهد.

به خاطر داشته باشید که روش‌های کمک‌های اولیه در برق‌گرفتگی برای کودکان و بزرگسالان کاملا یکسان است. فقط هنگام وقوع حادثه باید آرامش داشته باشید و نکات ایمنی را انجام دهید.

• در شرایط معمولی و پوست خشک، ولتاژ تماس تا حداکثر ۵۰ ولت AC یا ۱۲۰ ولت DC به ‌طور نسبی ایمن در نظر گرفته می‌شود. با این حال، خطر برق‌گرفتگی در مقادیر بالاتر از این حدود، با افزایش چشمگیر مواجه می‌شود. لازم به ذکر است که این مقادیر تنها حدود راهنما هستند و پارامترهایی مانند زخم یا خراش روی پوست، رطوبت محیط، مدت زمان تماس، مسیر جریان در بدن و وضعیت فیزیکی فرد می‌توانند باعث شوند که ولتاژهای پایین‌تر نیز خسارت‌زا باشند. استاندارد IEC 60479 و مقررات ایمنی برق تأکید دارند که در ارزیابی خطر باید جریان عبوری در بدن و زمان تماس در نظر گرفته شود، نه فقط ولتاژ تماس.

اقدامات لازم در زمان برق گرفتگی دیگران

1. ابتدا خونسردی خود را حفظ کنید و با اورژانس (شماره ۱۱۵) تماس بگیرید.
2.  جریان برق را از تابلو برق قطع کنید.
3. اگر دسترسی به فیوز یا کلید ندارید، با سامانه فوریت‌های برق (121) تماس بگیرید و از اپراتور بخواهید تا برق را از منبع قطع کند.
4. چنانچه دو روش بالا امکان‌پذیر نیست، با یک وسیله عایق برق مانند چوب، پلاستیک یا پارچه ضخیم، فرد را از هادی برق‌دار جدا کنید.
5. دقت داشته باشید که هنگام برق‌گرفتگی به هیچ عنوان از وسایل فلزی یا مرطوب استفاده نکنید. همچنین از محیط مرطوب یا در کنار سیم‌های باز و لخت دور شوید.
6. پس از قطع برق با احتیاط کامل نزدیک مصدوم شوید.
7. مواردی مانند هوشیاری، تنفس، رنگ پوست و نبض فرد را چک کنید.
8. اگر فرد تنفس ندارد یا نبض او ضعیف است و کمک‌های اولیه را یاد دارید، احیای قلبی-ریوی (CPR) را انجام دهید.
9. در صورتی که هوشیاری، تنفس و نبض فرد عادی بود، محل سوختگی‌ها را با آب سرد (نه یخ) به مدت ۱۰ الی ۲۰ دقیقه شستشو دهید.
10. در گام بعد روی محل سوختگی را با گاز استریل یا پارچه تمیز ببندید.
11. چنانچه فرد دچار خونریزی است، محل خونریزی را فشار دهید.
12. اگر احتمال می‌دهید که سر یا ستون فقرات فرد آسیب دیده است، به هیچ عنوان او را حرکت ندهید.
13. از خوراندن هر نوع نوشیدنی یا ماده خوراکی به فرد بی‌هوش بپرهیزید.

کمک‌های اولیه در زمان برق گرفتگی

1. متوقف کردن جریان برق: از طریق فیوز یا کنتور، جریان برق را متوقف کنید.
2. زنگ زدن به اورژانس: در همان ابتدا با شماره ۱۱۵ بگیرید و وضعیت مصدوم را دقیق و واضح بیان کنید.
3. کنار کشیدن مصدوم از محل تماس با برق: با یک وسیله نارسانا مثل چوب خشک، پارچه ضخیم یا پلاستیک، فرد را از مکان تماس با برق دور کنید.
4. قطع کردن سیم برق: با یک ابزار مناسب که دارای دسته عایق است، سیم برق را قطع کنید.
5. منتقل کردن فرد به یک نقطه امن: اگر نخاع و گردن فرد آسیب ندیده است، تا رسیدن نیروهای اورژانس او را به یک محل خشک و گرم منتقل کنید.
6. بررسی محیط برای پیشگیری از آتش سوزی: محیط اطراف را با دقت بررسی کنید زیرا بعد از برق‌گرفتگی احتمال آتش‌سوزی به دلیل نشت گاز یا جرقه زدن وسایل برق‌دار وجود ندارد.
7. بررسی علائم حیاتی فرد: وضعیت تنفس، نبض، هوشیاری، رنگ پوست و دمای بدن فرد را مورد بررسی قرار دهید.
8. انجام احیای قلبی-ریوی: اگر نبض فرد ضعیف بود یا تنفس نداشت، بلافاصله CPR را شروع کنید تا نیروهای اورژانس به محل برسند.

آموزش احیای قلبی و ریوی افراد دچار برق گرفتگی (CPR)

• ابتدا راه تنفسی فرد را بررسی کنید و اگر مسدود است، سر او را به سمت عقب خم کنید و چانه را بالا بکشید.
• همچنین اگر جسم خارجی داخل دهان یا گلو وجود دارد، آن را خارج کنید.
• به قفسه سینه او نگاه کنید تا ببینید که آیا فرد نفس می‌کشد یا نه؟
• چنانچه فرد نفس نمی‌کشید، باید احیای قلبی-ریوی انجام دهید.
• برای احیای قلبی-ریوی دست‌ها را روی وسط قفسه سینه فرد بگذارید.
• با سرعت حدود دو بار در ثانیه، ۳۰ بار سینه را فشار دهید.
• دو بار تنفس دهان به دهان را انجام دهید.
• چرخه بالا را تا زمانی که تنفس فرد برگردد، انجام دهید.
• اگر تنفس فرد برگشت، او را به سمت پهلو بخوابانید تا نیروهای اورژانس، در محل حضور پیدا کنند.

بعد از برق گرفتگی خفیف چه کنیم؟

گاهی اوقات، لمس کلید و پریز یا برخی از لوازم الکتریکی، باعث عبور یک جریان الکتریکی بسیار ضعیف در بدن افراد می‌شود. معمولا آسیب این نوع برق‌گرفتگی سوختگی سطحی در پوست است و مشکل جدی در فرد به‌وجود نمی‌آورد. چنانچه فردی دچار سوختگی ناشی از برق‌گرفتگی خفیف شد، اقدامات زیر را انجام دهید.

1. محل سوختگی را بین ۱۰ تا ۱۵ دقیقه زیر آب سرد نگه دارید. چون این کار درد را کاهش می‌دهد و از پخش شدن سوختگی جلوگیری می‌کند.
2. روی محل سوختگی یک پارچه تمیز یا گاز استریل قرار دهید.
3. از مالیدن هر نوع کرم یا پماد چرب روی قسمت سوختگی خودداری کنید.
4. قسمتی که دچار سوختگی شده است، لمس نکنید یا فشار ندهید زیرا باعث عفونت می‌شود.
5. اگر قسمت سوختگی عمیق است و تاول وجود دارد، به مراکز درمانی مراجعه کنید.
6. چنانچه محل سوختگی خونریزی شدید دارد، به اورژانس 115 زنگ بزنید.
7. اگر فردی که دچار برق‌گرفتگی خفیف شده است، یک خانم باردار یا کودک است، حتما با 115 تماس بگیرید.
8. در صورتی که فرد حادثه دیده، آخرین بار ۵ سال پیش واکسن کزاز تزریق کرده است نیز باید با اورژانس تماس بگیرید.

بعد از برق گرفتگی چی بخوریم؟

بعد از برق‌گرفتگی معمولا اگر موارد زیر را بخورید، روند بهبودی شما سریع‌تر اتفاق می‌افتد. البته اگر بیماری زمینه‌ای دارید یا باردار هستید حتما با پزشک مشورت کنید.

• آب و مایعات: از آنجایی که برق‌گرفتگی موجب کم شدن آب بدن می‌شود، آشامیدن آب و آبمیوه‌های طبیعی مثل آب نارگیل این مشکل را رفع می‌کند.
• شیر گرم: معمولا بعد از برق‌گرفتگی فرد دچار شوک می‌شود و این شوک روی عملکرد عضلات و اعصاب تاثیر می‌گذارد. شیر به دلیل داشتن کلسیم و پروتئین، عملکرد عضلات و اعصاب را بهبود می‌بخشد.
• ماهی: این ماده غذایی سرشار از امگا 3 و ویتامین‌های گروه B است. در نتیجه موجب ترمیم بافت‌ها، سلامت قلب و تقویت سیستم عصبی می‌شود.
• تخم مرغ: یک منبع عالی از پروتئین و آمینو اسیدهای است و به بازسازی بافت‌های آسیب‌دیده و تقویت بدن کمک می‌کند.
• سوپ سیب‌زمینی: سیب‌زمینی منبع انواع ویتامین‌ها و مواد معدنی مثل پتاسیم، منیزیم و ویتامین‌های B و C است. به‌همین منظور، انرژی از دست رفته بدن را باز می‌گرداند.
• آجیل و دانه‌ها: این مواد خوراکی منبع آنتی‌اکسیدان، منیزیم و روی هستند. در نتیجه موجب ترمیم سلول‌ها، کاهش التهاب و تقویت سیستم ایمنی می‌شوند.
• مرکبات و سایر میوه‌های تازه: یک منبع خوب از ویتامین C هستند و موجب ترمیم بافت‌های آسیب‌دیده و تقویت سیستم ایمنی می‌شوند.
• سبزیجات برگ‌سبز: سرشار از آهن، منیزیم و آنتی‌اکسیدان‌ هستند. در نتیجه موجب بازسازی سلول‌ها و افزایش انرژی مفید می‌شوند.
• عسل طبیعی: برای  ترمیم پوست و زخم‌های ناشی از سوختگی مفید است زیرا خاصیت ضدالتهابی دارد.
• غلات کامل: مواد خوراکی مانند جو دوسر، برنج قهوه‌ای، نان سبوس‌دار دارای فیبر و ویتامین B هستند. به‌همین منظور موجب بهبود بدن می‌شوند.
• ماست و لبنیات پروبیوتیک: سیستم ایمنی را تقویت می‌کنند و عملکرد گوارش را بهبود می‌بخشند.
• مرغ یا گوشت بدون چربی: این دو ماده غذایی موجب ترمیم عضلات و بافت‌های بدن می‌شوند زیرا سرشار از پروتئین و آهن هستند.

معرفی انواع برق گرفتگی

1.  برق‌گرفتگی مستقیم (تماسی): در صورتی که بدن فرد به‌طور مستقیم با سیم یا ابزاری که برق در آن جریان دارد، تماس داشته باشد. جریان برق از بدن عبور می‌کند و فرد دچار برق‌گرفتگی می‌شود.
2. برق‌گرفتگی غیرمستقیم: زمانی که بدن فرد با یک جسم فلزی مانند بدنه‌ی یک وسیله برقی معیوب تماس داشته باشد، یک جریان ضعیف از داخل بدن او عبور خواهد کرد.
3.  برق‌گرفتگی خفیف: در این نوع برق‌گرفتگی، مقدار کمی جریان از داخل بدن فرد عبور می‌کند و فرد تنها احساس شوک، گزگز یا درد موقتی دارد. در نتیجه آسیب جدی به بدن او وارد نمی‌شود.
4.  برق‌گرفتگی شدید: در این نوع از برق‌گرفتگی، مقدار بسیار زیادی از جریان برق وارد بدن می‌شود و از آن عبور می‌کند. بر همین اساس موجب سوختگی شدید، ایست قلبی یا حتی مرگ فرد خواهد شد.
5. برق‌گرفتگی با جریان متناوب (AC): در صورتی که جریان برق شهری از داخل بدن عبور کند، این نوع برق‌گرفتگی اتفاق می‌افتد. در این اتفاق فرد دچار انقباض عضلات، اختلال در تنفس و ایست قلبی می‌شود.
6. برق‌گرفتگی با جریان مستقیم (DC): در این مدل از برق‌گرفتگی، جریان ثابت مثل باتری از داخل بدن رد می‌شود. معمولا سوختگی‌های عمیق در بخش‌هایی که جریان وارد و خارج شده، ایجاد می‌شود.
7. برق‌گرفتگی بر اثر صاعقه: گاهی اوقات برخورد مستقیم یا غیرمستقیم صاعقه به بدن یا اطراف او منجر به آسیب می‌شود.
8.  برق‌گرفتگی بر اثر قوس الکتریکی (آرک): عبور جریان شدید برق از فاصله‌ی کمی در هوا موجب تولید گرمای زیاد می‌شود. این گرما، قادر است که پوست بدن فرد را بسوزاند.

بعد از برق گرفتگی چه اتفاقی برای بدن می‌افتد؟

هنگام برق‌گرفتگی، جریان برق از یک نقطه مانند دست یا پا وارد می‌شود سپس خون مانند یک رسانا عمل می‌کند. در نتیجه جریان برق در کل بدن حرکت خواهد کرد. حرکت جریان برق در بدن، به اندام‌ها و سیستم‌های مختلف بدن مانند قلب، مغز، سیستم تنفسی، سیستم عصبی آسیب می‌زند. در نتیجه فرد ممکن است دچار مشکلات مختلف زیر شود، برای همین اولین اقدام در مقابل برق گرفتگی تماس با 115 است.

• ایست قلبی
•  توقف تنفس
• پارگی عضلات
• از بین رفتن بافت‌ها
• تخریب اندام‌های داخلی
• از کار افتادن سیستم عصبی
• بی‌حسی یا انقباض شدید عضلات
• سوختگی‌های سطحی و عمقی پوست

 شدت آسیبی که به بدن افراد آسیب دیده وارد می‌شود به عوامل مختلف مانند مقدار جریان، مدت تماس، مسیر عبور جریان و نوع برق (AC یا DC) وابسته است.

علائم برق گرفتگی انسان

علائمی که بعد از شوک الکتریکی و عبور جریان برق در بدن افراد دیده خواهد شد، به دو دسته مختلف زیر تقسیم می‌شود:

علائم فوری برق گرفتگی

این دسته از علائم و نشانه‌ها، بلافاصله بعد از آن که فرد دچار شوک الکتریکی شود، قابل مشاهده است:

• ترس و اضطراب: وارد شدن شوک الکتریکی به بدن موجب استرس ناگهانی و اضطراب می‌شود.
• احساس سوزش یا گزگز: این نشانه در محلی که با جسم رسانا تماس داشته است، احساس می‌شود.
• منقبض شدن عضلات: عبور جریان در بدن، موجب اختلال در سیستم خون‌رسانی می‌شود که نتیجه آن انقباض و گرفتگی عضلات است.
• تاول یا سوختگی: گرمای حاصل از عبور جریان برق باعث ایجاد قرمزی، تاول یا سوختگی در سطح پوست می‌شود.
• احساس ضعف و بی‌حسی در اندام‌ها: جریان الکتریکی ممکن است به سیستم عصبی آسیب برساند؛ بنابراین یکی از نشانه‌های اولیه برق‌گرفتگی، ضعف و بی‌حسی در اندام‌ها است.

علائم جدی و خطرناک برق گرفتگی

این دسته از علائم، بسیار خطرناک هستند و جان فرد را به‌خطر می‌اندازند. در صورت مشاهده این علائم، باید در اسرع وقت با اورژانس تماس گرفته شود.

• ایست قلبی یا نامنظم شدن ضربان قلب: وارد شدن جریان برق به ناحیه‌ی قفسه سینه و قلب، ضربان قلب را نا‌منظم می‌کند و حتی منجر به توقف قلب می‌شود.
• مشکلات تنفسی: جریان برق به عضلات و سیستم تنفسی آسیب وارد می‌کند. به همین دلیل تنفس فرد متوقف یا مختل خواهد شد.
• تشنج یا منقبض شدن غیرارادی بدن: جریان قوی برق منجر به حرکات شدید و غیرقابل‌کنترل عضلات می‌شود و این موضوع به استخوان و مفصل‌ها آسیب می‌زند.
• مختل شدن بینایی یا شنوایی: جریان برق به عصب‌های چشم و گوش آسیب می‌زند و برهمین اساس، موجب نابینایی یا ناشنوایی فرد می‌شود.
• بی‌هوشی یا کم شدن سطح هوشیاری: شوک الکتریکی روی مغز اثر می‌گذارد و سطح هوشیاری او را کاهش می‌دهد.
• سوختگی‌های عمیق یا وسیع: سوختگی شدید در نقاط تماس با برق یا مسیر عبور جریان ممکن است بافت‌های زیرین بدن را تخریب کند.

عوارض بعد از برق گرفتگی شدید

بعد از برق‌گرفتگی شدید، بدن دچار یک‌سری از عوارض می‌شود. برخی از این مشکلات کوتاه‌مدت هستند و پس از چند روز اثری از آن‌ها نیست. اما برخی دیگر مدت‌ها یا تا پایان عمر در بدن باقی می‌مانند.

عوارض کوتاه‌مدت بعد از برق گرفتگی شدید

• بیهوشی
• شوکه شدن
• ضعف شدید
• خستگی مفرط
• کاهش ضربان قلب
• سرگیجه و حالت تهوع
• بی‌حس شدن محل تماس
• گرفتگی و انقباض عضلات
• سوختگی، تاول یا قرمزی پوست
• گزگز یا سوزن‌سوزن شدن بدن

عوارض بلند مدت بعد از برق گرفتگی شدید

اگر دچار برق گرفتگی شدید شده‌ و از آن جان سالم به‌در برده‌اید احتمالا نگران عوارض برق گرفتگی در بلند مدت هستید. این عوارض شامل موارد زیر است اما اصلا نگران نباشید! زیرا با مراجعه به پزشک و طی کردن روند درمان مشکلات زیر برطرف می‌شود:

• بی‌حسی
• کاهش تمرکز
• دردهای عصبی
• لرزش دست و پا
• مشکلات قلبی و عروقی
• نارسایی کلیه
• تحلیل عضلات
• نابودی بخشی از بافت عضلانی
• تغییر کردن رنگ پوست
• ایجاد جای زخم
• اضطراب و افسردگی
• اختلال در خواب
• اختلال در حافظه

برق گرفتگی چه زمانی باعث مرگ می‌شود؟

مدت زمان مرگ با برق گرفتگی با مقدار جریانی که از بدن عبور می‌کند رابطه مستقیم دارد. با عبور جریان بالای 30 میلی آمپر با ولتاژ متناوب 50 و عبور جریان بالای 60 میلی آمپر با ولتاژ مستقیم 120، مرگ با برق گرفتگی اتفاق می‌افتد. در نتیجه تماس با برق متناوب و مستقیم در چند ثانیه می‌تواند جان انسان را بگیرد.