همه چیز درباره انتخاب کلید بی‌متال (راهنما + جدول جریان)

یکی از پرکاربردترین تجهیزات در صنایع مختلف، موتورهای الکتریکی یا الکتروموتورها هستند که به حفاظت مطمئن در برابر عوامل آسیب‌زا مانند اضافه بار و گرمای بیش از حد نیاز دارند. در صورتی که در موتورهای الکتریکی جریان مصرفی موتور از جریان نامی بیشتر شود، دمای موتور بالا رفته و در صورتی که این شرایط کنترل نشود، عایق سیم‌پیچ موتور با آسیب جدی مواجه می‌شود. یکی از راه‌های جلوگیری و غلبه بر این شرایط، انتخاب کلید بی‌متال مناسب است.

کلید بی متال به عنوان یک تجهیز حفاظتی مهم و کلیدی شناخته می‌شود که در جلوگیری از وارد شدن آسیب جدی به موتورهای الکتریکی و خطرات احتمالی ناشی از آن، نقش حیاتی ایفا می‌کند. با توجه به اهمیت کلید بی‌متال در جلوگیری از آسیب به الکتروموتورها، در انتخاب این قطعه باید نکات مهمی مورد توجه قرار بگیرد. 

اهمیت انتخاب صحیح بیمتال

در مورد خطای اضافه جریان در تجهیزات و مدارهای الکتریکی باید گفت که این خطاها را می‌توان در دو دسته اتصال کوتاه و اضافه بار تقسیم کرد. اتصال کوتاه یعنی اینکه سیم‌های برق‌دار به همدیگر یا به زمین اتصال پیدا کنند. زمانی که این شرایط رخ می‌دهد، جریان شدید از مدار عبور کرده و این جریان توسط کلید مینیاتوری تشخیص داده شده و در نهایت مدار قطع می‌شود. 

در مورد خطای اضافه بار باید گفت که به طور معمول منشأ آن غیرالکتریکی است که عواملی مانند اعمال بار بیش از حد به الکتروموتور، آسیب دیدن بلببرینگ‌ها و… از جمله عوامل وقوع این خطا محسوب می‌شوند. از کلید بی‌متال به منظور حفاظت از مدار در برابر این خطا استفاده می‌شود. اضافه بار قادر است که دمای تجهیزات الکتریکی و موتورها را افزایش داده و در نتیجه طول عمر آن‌ها را کاهش دهد. 

با توجه به اینکه حفاظت از موتورهای الکتریکی در برابر اضافه بار حرارتی از اهمیت زیادی برخوردار است، باید در انتخاب تجهیزات حفاظتی نهایت دقت را به خرج داد. به همین دلیل انتخاب کلید بی‌متال مناسب نیز از اهمیت زیادی برخوردار است. در صورتی که کلید با نیازهای حفاظتی مدار تطابق نداشته باشد، موتور در معرض آسیب قرار می‌گیرد. به عنوان مثال در صورتی که سرعت عکس‌العمل بی‌متال به افزایش جریان در مدار از سرعت افزایش جریان کمتر باشد، طول عمر تجهیزات کاهش پیدا خواهد کرد. 

کاربردهای بی‌متال در حفاظت از مدار

همانطور که اشاره شد،‌ کلید بی‌متال یکی از تجهیزات حفاظتی مهم در مدار موتورهای الکتریکی به حساب می‌آید. از مهم‌ترین کاربردهای این کلید در حفاظت از مدار می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• محافظت از موتورهای الکتریکی در برابر جریان بیش از حد و جلوگیری از وارد شدن آسیب به سیم‌پیچ موتور
• محافظت از مدارهای روشنایی در برابر اضافه بار و جلوگیری از وارد شدن آسیب به تجهیزات
• کنترل جریان‌های غیرعادی در سیستم‌های گرمایشی و سرمایشی

انواع کلید بیمتال

مشاهده همه

• 
  رله بیمتال حرارتی رنج 260 تا 400 آمپر ال اس مدل متاسل MT-400/3H
  20,933,200 تومان
• 
  رله بیمتال حرارتی رنج 200 تا 330 آمپر ال اس مدل متاسل MT-400/3H
  20,933,200 تومان
• 
  رله بیمتال حرارتی رنج 160 تا 240 آمپر ال اس مدل متاسل MT-400/3H
  20,933,200 تومان
• 
  رله بی متال سه فاز هیوندای مدل HGT500 رنج 240 تا 400 آمپر
  20,666,300 تومان

پارامترهای مهم در انتخاب بیمتال

همانطور که اشاره شد با توجه به اهمیت نقش حفاظتی بی‌متال در مدار موتورهای الکتریکی، توجه به برخی نکات و پارامترها در انتخاب و خرید آن از اهمیت زیادی برخوردار است. به همین منظور در ادامه با برخی از پارامترهای مهم در انتخاب بی‌متال آشنا می‌شویم. 

۱. انتخاب نوع بیمتال

یکی از پارامترهای مهم در انتخاب بی‌متال توجه به نوع آن است. بی‌‌متال‌ها در دو گروه دستی و اتوماتیک قرار می‌گیرند. بیمتال‌های دستی پس از قطع، باید تنظیم مجدد شوند اما بی‌متال‌های اتوماتیک به صورت خودکار ریست می‌شوند. یکی دیگر از معیارهای تقسیم‌بندی بی‌متال‌ها، تعداد فاز مدار است. بر این اساس بی‌متال‌ها در دو دسته تک‌فاز و سه‌فاز قرار می‌گیرند که به ترتیب می‌توانند در مدارهای تک‌فاز و سه فاز استفاده شوند. 

مقایسه قیمت و ویژگی‌های انواع بیمتال در هنگام خرید

یکی دیگر از پارامترهای مهم در زمان انتخاب و خرید انواع بی‌متال، مقایسه قیمت و ویژگی‌های هر کدام است. از نظر قیمت باید گفت که بی‌متال‌های دستی در مقایسه با بی‌متال‌های اتوماتیک، قیمت ارزان‌تری دارند. همچنین بی‌متال‌های تک‌فاز نیز از بی‌متال‌های سه‌فاز ارزان‌تر هستند. 

در خصوص ویژگی‌های مهم بی‌متال‌ها در حفاظت از مدار باید گفت که بی‌متال‌های اتوماتیک به دلیل خودکار بودن از عملکرد بهتری در مقایسه با نوع دستی برخوردار هستند. بی‌متال‌های تک‌فاز کاربرد خانگی و صنعتی سبک دارند در صورتی که بی‌متال‌های سه‌فاز برای مصارف صنعتی سنگین طراحی شده‌اند. از نظر دقت نیز بی‌متال‌هایی که رنج تنظیم جریان پایین دارند نیز از دقت بیشتری برخوردار هستند. 

۲. تعیین جریان نامی

به عنوان مهم‌ترین پارامتر انتخاب بی‌متال باید به تعیین جریان نامی اشاره کرد. در زمان انتخاب بی‌متال باید توجه کرد که جریان نامی بی‌متال باید از جریان نامی موتور الکتریکی، کمی بیشتر باشد. 

۳. حساسیت و زمان پاسخ

به میزان تغییر دمای مورد نیاز برای فعال شدن رله، حساسیت بی‌متال گفته می‌شود. زمان صرف شده به منظور تغییر وضعیت کنتاکت‌های رله در بی‌متال به عنوان زمان پاسخ در نظر گرفته می‌شود. 

در مدارهای که امکان عبور جریان‌های بالا از آن‌ها وجود دارد باید از یک بی‌متال با حساسیت یا ضریب انبساط دمایی بالا استفاده شود. اما در مدارهایی که جریان عبوری کم است، استفاده از بی‌متال با حساسیت کم به منظور جلوگیری از قطع کاذب مدار، ضروری است. 

۴. محدوده جریان

یکی از مهم‌ترین پارامترهای عملکردی در مدار،‌ جریان نامی است. بی‌متال برای مدار الکتروموتور باید به نحوی انتخاب شود که توانایی تشخیص عبور جریان بیشتر از جریان نامی را داشته باشد. به همین منظور در زمان انتخاب بی‌متال دقت کنید که محدوده تنظیم جریان بی‌متال باید با جریان نامی دستگاه یا مدار، مطابقت داشته باشد. 

۵. ولتاژ نامی

به حداکثر ولتاژ قابل تحمل توسط کنتاکت‌های اصلی و کمکی رله، ولتاژ نامی گفته می‌شود. در انتخاب بی‌متال توجه داشته باشید که ولتاژ نامی آن باید نسبت به ولتاژ تغذیه دستگاه یا مدار، مساوی یا بالاتر باشد. 

۶. جنس بدنه

در انتخاب بی‌متال باید به این موضوع توجه کرد که بدنه آن از مواد دارای مقاومت بالا در برابر حرارت و ضربه ساخته شده باشد. معمولا تمامی تجهیزات برق صنعتی از پلاستیک تولید می‌شوند اما نوع پلاستیک‌ها متفاوت و کیفیت‌های آن‌ها نیز متغیر است.

7. استانداردهای مربوط به بیمتال

بی‌متال‌ها به عنوان یکی از مهم‌ترین تجهیزات حفاظتی در مدار در برابر خطای اضافه بار بر اساس یک سری استانداردها طراحی و ساخته می‌شوند. به همین دلیل در زمان انتخاب بی‌متال باید توجه کرد که بی‌متال مورد نظر بر اساس استانداردهای زیر تولید شده باشد:

• استاندارد IEC 60947: تعیین کننده الزامات مربوط به طراحی، ساخت، آزمایش و عملکرد بی‌متال‌ها
• استاندارد UL 508: تعیین کننده الزامات مربوط به بی‌متال‌های مورد استفاده در آمریکا
• استاندارد CSA C22.2 No. 14: تعیین کننده الزامات مربوط به بی‌متال‌های مورد استفاده در کانادا

8. برند و کیفیت و خرید از فروشگاه‌های معتبر

یکی دیگر از پارامترهای مهم در انتخاب بی‌متال خرید این محصول از برندهای معتبر و شناخته شده است. در صورتی که کلید بی‌متال از بهرین برندها و یکی از فروشگاه‌های معتبر خریداری شود، مطمئن خواهید شد که محصول از کیفیت و عملکرد خوبی برخوردار است.

• بهترین برند بیمتال چیست؟

جدول انتخاب کلید بیمتال

بیمتال، کنتاکتور و فیوز مینیاتوری سه کلید مهمی هستند که برای اتصال موتور الکتریکی به شبکه باید در مدار نصب شوند. برای همین در جدول انتخاب کلید بیمتال، به کلید مینیاتوری و کنتاکتور مورد نیاز هر موتور نیز اشاره کرده‌ایم. هر ستون از جدول انتخاب رله بی‌متال به شرح زیر است:

• ستون اول: کلید مینیاتوری مورد نیاز برحسب آمپر
• ستون دوم: بی متال مورد نیاز برحسب آمپر
• ستون سوم: کنتاکتور مورد نیاز برحسب آمپر
• ستون چهارم: توان موتور برحسب اسب بخار – HP
• ستون پنجم: توان موتور برحسب کیلوات –KW

نکته: به‌جای استفاده از کلید مینیاتوری، بیمتال، و کنتاکتور در کنار یکدیگر برای راه‌اندازی یک موتور الکتریکی، می‌توانید کلید مینیاتوری و بیمتال را حذف و کلید حرارتی را جایگزین کنید.

1. جدول انتخاب بیمتال برای موتورهای سه فاز در شبکه برق 380 تا 420 ولت

جدول شماره 1: بیمتال مناسب برای موتورهای سه فازی که به صورت تک ضرب (مستقیم) به شبکه برق 380 تا 420 ولت متصل می‌شوند.

2. جدول انتخاب رله بیمتال برای موتورهایی در شبکه برق با ولتاژ 200 تا 220

جدول شماره 2: رله بیمتال مناسب برای موتورهایی که به صورت تک ضرب (مستقیم) به شبکه با ولتاژ 200 تا 220 ولت متصل می‌شوند.

3. جدول انتخاب بیمتال برای موتورهای سه فاز ستاره – مثلث در شبکه برق 380 تا 420 ولت

جدول شماره 3: رله بی‌متال مناسبی که برای استفاده موتورهای سه فاز آسنکرون روتور قفسی (ستاره – مثلث) با ولتاژ برق 380 تا 420 ولت نیاز است.

نکته: چون در اتصال مثلث (که اتصال دائم موتور است)، جریان مصرفی موتور از دو کنتاکتور به صورت موازی عبور می‌کند؛ بی‌متال و آمپر کنتاکتور کاهش می‌یابد.

4. جدول انتخاب بیمتال برای موتورهای سه فاز ستاره – مثلث در ولتاژ 200 تا 220

جدول شماره 4: رله بی‌متال مناسب برای موتورهای سه فاز آسنکرون روتور قفسی (ستاره – مثلث) با ولتاژ برق 200 تا 220 ولت.

مزایای استفاده از بی متال با کیفیت و مناسب

همانطور که گفته شد کلید بی‌متال یکی از مهم‌ترین تجهیزات حفاظتی در مدارهای الکتریکی است؛ به همین دلیل باید از بی‌متال با کیفیت و مناسب در مدارها به منظور جلوگیری از آسیب‌های احتمالی استفاده شود. از جمله مزایای انتخاب بی‌متال با کیفیت عبارتند از:

• حفاظت از الکتروموتورها در برابر اضافه بار از طریق قطع مدار در صورت عبور جریان بیش از حد از موتور الکتریکی
• حفاظت از موتور الکتریکی در برابر گرمای بیش از حد از طریق قطع کردن مدار در صورت افزایش بیش از حد دمای موتور
• افزایش عمر الکتروموتور از طریق محافظت از آن در برابر اضافه بار و گرمای بیش‌ از حد
• کاهش هزینه‌های مربوط به تعمیرات و تعویض موتور