تفاوت کلید مینیاتوری (MCB)، اتوماتیک کامپکت (MCCB) و محافظ جان (RCD) چیست؟

اتصال کوتاه یک وضعیت غیرعادی در مدار الکتریکی است که بر اثر عبور جریان برق از کوتاه‌ترین مسیر در مدار اتفاق می‌افتد، این وضعیت باعث رخ دادن حوادث جبران نشدنی مانند آتش سوزی، انفجار، برق گرفتگی و… می‌شود. اما لازم به ذکر است که با استفاده از یک‌سری وسایل مانند کلید مینیاتوری (MCB)، کلید اتوماتیک کمپکت (MCCB) و کلید محافظ جان (RCD) می‌توان از بروز حوادث ناگواری که بر اثر اتصال کوتاه پیش می‌آید، جلوگیری نمود.

معمولا بسیاری از افراد کلید مینیاتوری (MCB)، کلید اتوماتیک کمپکت (MCCB) و کلید محافظ جان (RCD) را با هم اشتباه می‌گیرند و تصور دارند که کارکر این سه قطعه با هم برابرند. در صورتی که در عملکرد با هم تفاوت دارند. به همین منظور، در این مقاله به بررسی تفاوت کلید مینیاتوری (MCB)، اتوماتیک کمپکت (MCCB) و محافظ جان (RCD) خواهیم پرداخت.

ویژگی‌های کلید مینیاتوری (MCB)

MCB که به آن کلید مینیاتوری هم گفته می‌شود، یک نوع دستگاه الکترومکانیکی است که از مدار جریان اضافی محافظت می‌کند. این دستگاه زمانی که خطاهایی مانند اضافه بار یا اتصال کوتاه در مدار را به سرعت تشخیص می‌دهد و سپس جریان را قطع می‌کند.

در رابطه با نحوه کار این دستگاه باید گفت که دو کنتاکت متحرک و ثابت است که وقتی جریان بیش از حد مجاز در مدار وجود داشته باشد، کنتاکت‌های متحرک از کنتاکت‌های ثابت جدا می شوند و این کار باعث باز شدن مدار و جدا شدن آن‌ها از مدار اصلی می‌شود.

ویژگی‌های کلید مینیاتوری (MCB) عبارتند از:

1. به دو صورت حرارتی و حرارتی- مغناطیسی کار می‌کند.
2. بر روی انواع لوازم جانبی قابلیت نصب دارد.
3. محدوده گسترده‌ای از جریان‌ها را پوشش می‌دهد.
4. تریپ و عملکرد دستگاه قابل تنظیم نیست.
5. بر اساس تعداد پل در انواع مختلف تک پل، دو پل، سه پل و چهار پل وجود دارد.
6.  از نظر زمان پاسخ و جریان نامی در تیپ‌های مختلف B, C, D, K و Z وجود دارد.
7. جریان نامی یا جریان رتبه بندی آن 100 آمپر است.

کاربردهای کلید مینیاتوری (MCB)

کلید مینیاتوری (MCB) برای مصارف خانگی، صنعتی، تجاری و انواع سیستم‌ گرمایشی قابل استفاده است و برای حفاظت از انواع مدار مانند مدار جریان مستقیم، مدار ترانسفورماتور الکتریکی، مدارات PLC، سیستم‌های روشنایی و نورپردازی خانگی و قطعات نیمه‌رسانا (نیمه‌هادی) کاربرد دارد.

ویژگی‌های کلید اتوماتیک کمپکت (MCCB) 

MCCB یا کلید اتوماتیک کمپکت یک ابزار الکتریکی است و برای محافظت از مدار در مقابل اضافه بار مورد استفاده قرار می‌گیرد. به بیان دیگر باید گفت این دستگاه، در صورتی که خطاهای مدار را تشخیص دهد، به صورت کاملا اتوماتیک مدار را قطع می‌‌کند تا از وقوع اتفاقات ناگوار جلوگیری شود.

نحوه کار کردن کلید اتوماتیک کمپکت به این صورت است: دستگاه دو کنتاکت‌ دارد که نسبت به دمای بسیار بالا و جریان بار اضافی حساس هستند. یعنی زمانی که جریان در مدار افزایش پیدا می‌کند، فلزهای تعبیه شده در کنتاکت‌ها منبسط می‌شوند و مدار از منبع اصلی جدا می‌کنند تا تجهیزات آسیب نبینند.

مهم‌ترین ویژگی‌های کلید اتوماتیک کمپکت (MCCB) شامل موارد زیر می‌شود:

1. عملکرد آن به دو شکل حرارتی و حرارتی- مغناطیسی است.
2. رله‌های مغناطیسی و حرارتی قابل تنظیم در آن به کار رفته است.
3. تریپ و عملکرد دستگاه قابل تنظیم است.
4. در رنج های جریانی ۶۳A تا ۱۶۰۰A موجود است.
5. جزو پرمصرف‌ترین لوازم برق مصرفی است.
6. جریان نامی یا جریان رتبه بندی آن ۱۰۰۰ آمپر است.

کاربردهای کلید اتوماتیک کمپکت (MCCB) 

کلید اتوماتیک کمپکت بیشتر در صنعت و تجارت مورد استفاده می‌گیرد و برای مصارف خانگی کمتر کاربرد دارد. زیرا این دستگاه تا ۱۰۰۰ آمپر جریان نامی دارد. بیشترین کاربرد این نوع کلید در تابلو‌ برق صنایع نفت، فولاد، ساختمان‌ها است. 

ویژگی‌های کلید محافظ جان (RCD)

کلید محافظ جان که با نام‌های دیگری همچون کلید قطع کننده مدار باقیمانده جریان یا RCD (دستگاه باقیمانده جریان) شناخته می‌شود، یک نوع دستگاه است که میزان جریان برق رفت و برگشت را اندازه‌گیری می‌کند و در صورتی که میزان جریان برابر نباشد، جریان را در مدار قطع می‌کند تا نشتی برق رخ ندهد و اتفاقات ناگواری مثل آتش سوزی یا برق گرفتگی پیش نیاید. 

این دستگاه مانند دو دستگاه قبلی که معرفی کردیم دارای یک‌سری ویژگی‌ها است که عبارتند از:

1. عملکرد بی‌نظیری در تشخیص نشت برق و قطع کردن جریان در مدار دارد.
2. از نظر نوع کاربری دو نوع مختلف دارد که یک نوع آن فقط قادر است، نشت برق را تشخیص دهد و مدل دیگر آن قابلیت تشخیص اضافه بار را هم دارد.
3. از نظر میزان جریان در دو نوع ۳۰ و ۳۰۰ میلی آمپر موجود است.
4. قابلیت اتصال ترمینال دوگانه برای شینه و کابل برق دارد.
5. از نظر ولتاژ در دو نوع ۲۲۰ و ۴۴۰ ولت است.
6. در دو نوع دو پل و چهار پل وجود دارد.

کاربردهای کلید محافظ جان (RCD)

در مورد کاربردهای این نوع کلید باید گفت که از آن برای مواردی مانند تابلو برق ورودی، کلید و پریز، سوئیچ‌ها و سرویس بهداشتی استفاده می‌شود تا از بروز حوادثی مانند برقی گرفتگی جلوگیری نماید.

جدول مقایسه کلید مینیاتوری (MCB)، کلید اتوماتیک کمپکت (MCCB) و کلید محافظ جان (RCD)

بهترین گزینه کدام است؟

در این مطلب کلید مینیاتوری (MCB)، کلید اتوماتیک کمپکت (MCCB) و کلید محافظ جان (RCD) را معرفی کردیم و ویژگی‌ها و کاربردهای هر کدام را هم به اختصار معرفی کردیم. حال سوالی قطعا در ذهن شما رخ داده، این است که کدام یک از این سه دستگاه بهتر هستند؟ در پاسخ به این سوال باید گفت که هر یک از این سه دستگاه دارای ویژگی‌ها و کاربردهای متفاوت هستند. به عنوان مثال جریان نامی کلید مینیاتوری (MCB) برابر ۱۰۰A و کلید اتوماتیک کمپکت (MCCB) برابر ۱۰۰۰A است. در نتیجه برای مواردی که جریان نامی کمتر از ۱۰۰ است، کلید مینیاتوری (MCB) گزینه بهتری خواهد بود.

همچنین لازم به ذکر است که کلید مینیاتوری (MCB) و کلید اتوماتیک کمپکت (MCCB) قدرت تشخیص خطاهایی همچون اتصال کوتاه و اضافه بار دارند اما برخی از کلیدهای محافظ جان این قابلیت را ندارند و تنها می‌توانند میزان جریان برق رفت و برگشت برق را اندازه بگیرند و نشت برق را اندازه بگیرند.