کلید گردان یا سلکتوری چیست؟ انواع، ساختار و کاربرد

کلید گردان‌ها و سلکتورها، ابزارهای الکترونیکی کوچکی هستند که به عنوان یک رابط میان کاربر و سیستم عمل می‌کنند. آن‌ها امکان انتخاب، تغییر وضعیت یا تنظیم پارامترهای مختلف را در یک مدار الکترونیکی و صنعتی فراهم می‌کنند. این قطعات ساده اما کارآمد، در انواع مختلف دستگاه‌ها ازجمله ماشین‌های صنعتی، تابلو برق، برق صنعتی، تجهیزات پزشکی، سیستم‌های خانگی و حتی وسایل بازی کاربرد دارند.

در این مقاله، به بررسی جزئیات سلکتورها ازجمله ساختار، انواع و کاربردهای متنوع آن‌ها خواهیم پرداخت.

کلید گردان یا سلکتوری چیست؟

کلید گردان یا سلکتوری یکی از ابزارهای کاربردی و حیاتی در صنایع مختلف محسوب می‌شود. این کلید به طور عمده در محدوده ولتاژ پایین استفاده می‌شود و برای تغییر وضعیت و فرمان دادن به مدارهای الکتریکی مورد استفاده قرار می‌گیرد. همچنین، در صنایع مختلف برای قطع و وصل کردن 3 فاز و یا چپ‌گرد و راست‌گرد موتور به صورت دستی، از کلیدهای گردان استفاده می‌شود.

اگر بخواهیم به صورت ساده تعریف کلید سلکتوری و گردان را بیان کنیم، باید بگوییم که این نوع کلید عملکردی نیمه مستقل دستی دارد؛ به عبارت دیگر، کاربر با اعمال مستقیم انرژی یا فشار، قادر است وضعیت جریان را تغییر دهد. یکی از دلایلی که باعث استقبال از کلید گردان در انواع تابلوهای برق صنعتی و فرمان می‌شود، عملکرد ساده و قیمت مناسب آن است.

این کلید از مواد مقاوم در برابر سایش تولید شده و برای قطع و وصل کردن جریان الکتریکی مورد استفاده قرار می‌گیرد. سوئیچ‌های چرخشی کلید گردان برای ایجاد عملیات مورد استفاده قرار می‌گیرند و برای رانش جریان الکتریکی، وقفه در سوئیچینگ و کنترل موتورها استفاده می‌شوند.

تفاوت کلید سلکتوری و گردان چیست؟

کلیدهای گردان و سلکتوری هر دو یک عملکرد دارند و هر دو بر روی تابلو فرمان نصب و از آن‌ها برای ارسال فرمان از مدار به موتور استفاده می‌شود. فقط تنها تفات کلید گردان با سلکتوری این است که کلید گردان دو حالتی (صفر و یک) و کلید سلکتوری می‌تواند چند حالت داشته باشد.

ساختار کلید گردان و سلکتوری چگونه است؟

کلید گردان عمدتاً برای انجام یکی از چندین توانایی که در مدار دارد، مانند کم و زیاد کردن سرعت، عملکرد دستی یا خودکار، توقف یا اجرا، راست یا چپ و بالا یا پایین، استفاده می‌شوند. ساختار کلید گردان عمدتاً از چند قسمت اصلی تشکیل شده است که شامل بلوک تماسی، اپراتور (دستگیره گردان)، نگهدارنده، بلوک لامپ و مکانیزم دستگیره است.
نقش هرکدام از اجزای سوئیچ سلکتور به شرح زیر است:

• بلوک تماسی: این بخش از کلید گردان مسئول برقراری و قطع جریان الکتریکی است. زمانی که دستگیره گردان به یک جهت خاص چرخانده می‌شود، تماس‌های الکتریکی درون این بلوک تغییر وضعیت می‌دهند و جریان الکتریکی قطع یا برقرار می‌شود.
• اپراتور یا دستگیره گردان: این بخش قسمتی است که کاربر می‌چرخاند تا کلید گردان را در وضعیت مورد نظر قرار دهد. این دستگیره ممکن است به صورت استوانه‌ای یا برخی از شکل‌های دیگر طراحی شده باشد.
• نگهدارنده: این بخش وظیفه نگه‌داشتن و تثبیت بلوک تماسی و دستگیره گردان را بر عهده دارد. وجود نگهدارنده در کلید گردان برای جلوگیری از جدا شدن بخش‌های دیگر، اهمیت دارد.
• بلوک لامپ: برخی از کلیدهای گردان دارای بلوک لامپ هستند که به عنوان نشانگر وضعیت فعلی کلید مورد استفاده قرار می‌گیرند. این لامپ‌ها معمولاً در وضعیت‌های مختلف (مثلاً روشن یا خاموش) رنگ متفاوتی دارند تا کاربر را در جهت اطلاع از وضعیت کلید گردان راهنمایی کنند. در واقع گویی نوعی لامپ سیگنال روی آن‌ها نصب شده است.

کاربرد کلید گردان و سلکتوری چیست؟

کاربرد کلید گردان، یا همان کلید سلکتوری، در صنایع مختلف بسیار گسترده است. این کلیدها برای تغییر وضعیت و فرمان دادن به مدارهای الکتریکی در محدوده ولتاژ پایین استفاده می‌شوند. در زیر به برخی از کاربردهای کلیدهای گردان یا سلکتوری در صنایع مختلف اشاره می‌کنیم:

1. صنایع تولیدی: این کلیدها در صنایع تولیدی برای کنترل و راه‌اندازی ماشین‌آلات و تجهیزات مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرند. به عنوان مثال، در خطوط تولید پلاستیک، شیشه و فلزات، کلیدهای گردان برای کنترل و راه‌اندازی ماشین‌آلات و دستگاه‌های مختلف استفاده می‌شوند.
2. صنایع بسته‌بندی و حمل و نقل: در صنایع بسته‌بندی، انبارداری، حمل و نقل مواد و جابجایی وسایل مختلف، کلیدهای گردان برای کنترل و راه‌اندازی دستگاه‌ها و تجهیزات مورد استفاده قرار می‌گیرند.
3. صنعت خودرو: در صنعت خودرو، کلیدهای گردان برای کنترل اجزای مختلف خودروها مانند روشنایی، وضعیت موتور و سیستم‌های ایمنی استفاده می‌شوند.
4. صنایع غذایی: در صنایع غذایی و تولید نوشیدنی‌ها، کلیدهای گردان برای کنترل و راه‌اندازی دستگاه‌های تولید و بسته‌بندی مورد استفاده قرار می‌گیرند.
5. پالایش و فرآوری نفت و گاز: در این صنایع، کلیدهای گردان برای کنترل و راه‌اندازی تجهیزات و دستگاه‌های مختلف برای پالایش و فرآوری نفت و گاز استفاده می‌شوند.
6. تولید تجهیزات سنگین: در صنایع تولید تجهیزات سنگین مانند تولید ماشین‌آلات و تجهیزات سنگین، کلیدهای گردان برای کنترل و راه‌اندازی دستگاه‌ها و تجهیزات مورد استفاده قرار می‌گیرند.

انواع کلید گردان

کلیدهای گردان بر اساس ویژگی‌های ساختاری، عملکردی و فیزیکی متعددی دسته‌بندی می‌شوند. اولین و مهم‌ترین معیار تقسیم‌بندی، ساختار مکانیکی و نحوه عملکرد کلید است که بر این اساس انواع مختلفی مانند کلیدهای سلکتوری، رومیزی و محوری را شاهد هستیم. معیار دیگر تعداد مدارها یا کنتاکت‌های قابل انتخاب است که کلیدها را به تک مدار و چند مدار تقسیم می‌کند.

از دیدگاه مواد ساخت، کلیدها می‌توانند پلاستیکی، فلزی یا سرامیکی باشند. ازنظر شکل ظاهری و ابعاد نیز تنوع زیادی دارند مانند استوانه‌ای، دایره‌ای، کوچک و بزرگ. رنگ‌بندی و کدگذاری رنگ‌ها هم در تقسیم‌بندی آن‌ها نقش دارد.

سایر ویژگی‌هایی مانند روش نصب، کاربرد خاص، میزان دوام و مقاومت نیز می‌توانند معیارهای دیگری برای طبقه‌بندی کلیدهای گردان محسوب شوند.

انواع کلید گردان بر اساس ساختار مکانیکی

دسته‌بندی کلیدهای گردان بر اساس ساختار مکانیکی به معنای تقسیم‌بندی آن‌ها بر اساس نحوه طراحی و چیدمان اجزای متحرک و ساکن در ساختار آن‌ها است. ساختار مکانیکی شامل قطعاتی مانند محور یا شافت چرخشی، دکمه یا اهرم کنترلی، بدنه و مکانیزم داخلی جابجایی کنتاکتت‌ها است.

این دسته‌بندی بر پایه تفاوت در شکل ظاهری، نحوه حرکت و چرخش قطعات متحرک، جهت محور چرخش و چیدمان کلی اجزا در کلید گردان استوار است؛ به عبارت دیگر، چگونگی پیکربندی فیزیکی و طراحی مکانیکی کلید گردان، معیار اصلی این نوع تقسیم‌بندی محسوب می‌شود.

این دسته‌بندی کاربردی است زیرا ساختار مکانیکی کلید، تعیین کننده ویژگی‌ها و عملکردهای آن ازجمله راحتی استفاده، میزان دوام، مقاومت در برابر نیروها و شرایط محیطی و همچنین کاربردهای بالقوه آن است.

1- سوئیچ یک طرفه

کلید گردان از نوع سوئیچ یک طرفه، تنها دارای دو وضعیت ON و OFF است. این نوع سوئیچ معمولاً برای کنترل یک مدار الکتریکی در یک جهت مشخص استفاده می‌شود و نقطه عطفی در چرخش ندارد؛ به عبارت دیگر، هنگامی‌که سوئیچ در وضعیت ON قرار می‌گیرد، مدار روشن شده و جریان الکتریکی در آن عبور پیدا می‌کند و هنگامی‌که سوئیچ به وضعیت OFF منتقل می‌شود، مدار خاموش و جریان قطع می‌شود.

این نوع سوئیچ برای موارد مختلفی مانند روشن و خاموش کردن لامپ‌ها، کنترل دستگاه‌های الکتریکی خانگی، وسایل الکتریکی در صنایع کوچک و متوسط و موارد دیگر استفاده می‌شود. ازآنجایی‌که فقط دو وضعیت ON و OFF دارد، استفاده از آن برای کنترل مواردی که نیاز به تغییر وضعیت پیوسته دارند، مناسب نیست.

2- سوئیچ دو طرفه

کلید گردان از نوع سوئیچ دو طرفه یک نوع سوئیچ است که دارای سه حالت مختلف است: ON ،OFF و موقعیت میانی یا مرکزی. این نوع سوئیچ به دو جهت مختلف کار می‌کند و به این دلیل به آن نام دو طرفه داده شده است. درواقع، این سوئیچ به صورت یک مکانیزم کلیدی عمل می‌کند که می‌توان آن را به دو جهت برای کنترل مدارهای الکتریکی مختلف چرخش داد.

کلید گردان سوئیچ دو طرفه برای کنترل سیستم‌هایی که نیاز به کنترل در هر دو جهت دارند، بسیار مناسب است. این ازجمله می‌تواند شامل کنترل سیستم‌های روشنایی، گرمایش، خنک‌کننده‌ها و تجهیزات الکتریکی صنعتی باشد. همچنین، این نوع سوئیچ برای استفاده در خودروها، ماشین‌آلات صنعتی و دستگاه‌های اتوماسیون کاربرد دارد.

3- سوئیچ ولتمتر

کلید گردان از نوع سوئیچ ولتمتر یک نوع سوئیچ است که برای اندازه‌گیری ولتاژ یا جریان الکتریکی استفاده می‌شود. این سوئیچ به عنوان یک ولتمتر یا آمپرمتر عمل می‌کند و به کاربر امکان می‌دهد تا ولتاژ یا جریان الکتریکی را اندازه‌گیری و بررسی کند.

کلید گردان سوئیچ ولتمتر معمولاً در تجهیزات الکتریکی و الکترونیکی مورد استفاده قرار می‌گیرد که نیاز به اندازه‌گیری ولتاژ یا جریان دارند. این ازجمله می‌تواند شامل تسترهای برق، اتوماسیون صنعتی، تجهیزات اندازه‌گیری و ابزارهای دقیق الکتریکی باشد. همچنین، این سوئیچ در آزمایشگاه‌های علوم و مخابرات و همچنین در انواع دستگاه‌های الکترونیکی کاربرد دارد.

4- سوئیچ دالاندر

دالاندر به معنای جهت‌دهی یا تغییر جهت است و این سوئیچ به کاربر اجازه می‌دهد تا جهت جریان الکتریکی را تغییر دهد یا به یکی از دو مسیر ممکن در مدار الکتریکی هدایت کند.

کلید گردان سوئیچ دالاندر معمولاً در مواردی استفاده می‌شود که نیاز به تغییر جهت جریان الکتریکی یا اتصال به یکی از دو مسیر ممکن در مدار الکتریکی باشد. این سوئیچ‌ها معمولاً در سیستم‌های کنترل موتورها، سیستم‌های اتوماسیون صنعتی، تجهیزات الکتریکی و الکترونیکی و سایر موارد مشابه استفاده می‌شوند.

5- سوئیچ آمپرمتر

کلید گردان از نوع سوئیچ آمپرمتر یک نوع سوئیچ الکتریکی است که برای اندازه‌گیری جریان الکتریکی در مدارهای الکتریکی استفاده می‌شود. این سوئیچ به کاربر اجازه می‌دهد تا جریان الکتریکی را به یک دستگاه آمپرمتر هدایت کند تا مقدار جریان مورد نظر را اندازه‌گیری کند.

کلید گردان سوئیچ آمپرمتر معمولاً در مواردی استفاده می‌شود که نیاز به اندازه‌گیری جریان الکتریکی در مدارهای الکتریکی وجود دارد. این سوئیچ‌ها معمولاً در صنایع مختلفی مانند صنعت برق، الکترونیک، خودروسازی، صنایع ساختمانی و سایر صنایع استفاده می‌شوند.

6- سوئیچ ستاره مثلث

کلید گردان از نوع سوئیچ ستاره مثلث یک نوع سوئیچ الکتریکی است که برای کنترل و تغییر وضعیت اتصال سیم‌های یک موتور سه فاز به کار می‌رود. این سوئیچ اجازه می‌دهد تا موتور به یکی از حالت‌های “ستاره” یا “مثلث” متصل شود.

کلید گردان سوئیچ ستاره مثلث معمولاً در صنایعی استفاده می‌شود که نیاز به کنترل و تغییر وضعیت موتورهای سه فاز دارند، مانند صنایع برق، خودروسازی، ساختمانی و صنایع تولیدی. این سوئیچ‌ها از اهمیت بسیاری برخوردار هستند زیرا کنترل صحیح و دقیق بر روی موتورهای سه فاز امری ضروری برای اجرای صحیح فرآیندهای صنعتی است.

7- سوئیچ چپگرد، راستگرد تکفاز

سوئیچ چپگرد، راستگرد تکفاز یک نوع کلید گردان الکتریکی است که برای کنترل و تغییر وضعیت یک مدار تکفاز استفاده می‌شود. این نوع سوئیچ دو حالت چپگرد و راستگرد را داراست که هرکدام وظیفه‌های خاص خود را انجام می‌دهند.

سوئیچ چپگرد، راستگرد تکفاز معمولاً در برق‌های خانگی و صنعتی استفاده می‌شود، به خصوص در اتاق‌ها، کارگاه‌ها، و تجهیزات برقی کوچک. این نوع سوئیچ‌ها برای روشن و خاموش کردن انواع دستگاه‌ها و تجهیزات الکتریکی مورد استفاده قرار می‌گیرند. همچنین در صنایع تولیدی و کارخانجات، از این نوع سوئیچ‌ها برای کنترل دستگاه‌ها و ماشین‌آلات استفاده می‌شود.

8- سوئیچ چپگرد، راستگرد سه فاز

سوئیچ چپگرد، راستگرد سه فاز یک نوع کلید گردان الکتریکی است که برای کنترل و تغییر وضعیت یک مدار سه فاز (مداری که دارای سه فاز برق مستقل است) استفاده می‌شود. این نوع سوئیچ دو حالت چپگرد و راستگرد را داراست که هرکدام وظایف خاص خود را انجام می‌دهند.

سوئیچ چپگرد، راستگرد سه فاز برای کنترل و تغییر وضعیت دستگاه‌ها و تجهیزات الکتریکی با ولتاژ بالا استفاده می‌شود. این نوع سوئیچ‌ها معمولاً در صنایع بزرگ مانند کارخانه‌ها، ایستگاه‌های برق، و تجهیزات پایه‌ای سیستم‌های توزیع برق استفاده می‌شود.

انواع کلید گردان بر اساس نوع محرک یا مکانیزم حرکتی

دسته‌بندی کلیدهای گردان بر اساس نوع محرک یا مکانیزم حرکتی به این معناست که آن‌ها را بر اساس قطعه یا مکانیزم متحرکی که باعث تغییر وضعیت کلید و اتصال یا قطع مدارهای مختلف می‌شود، طبقه‌بندی می‌کنیم.

در این نوع دسته‌بندی، بر روی جزء اصلی متحرک که محرک کلید محسوب می‌شود، تمرکز می‌شود. این جزء می‌تواند یک دکمه گرد یا چندضلعی، یک شافت یا محور قابل چرخش یا هر قطعه دیگری باشد که با حرکت آن، تغییر وضعیت الکتریکی کلید ایجاد می‌گردد.

نوع و شکل این قطعه متحرک، نحوه حرکت آن (چرخشی، پیچشی، لغزشی و…)، جهت حرکت و چگونگی اتصال آن به سایر اجزای کلید، معیارهای اصلی برای این دسته‌بندی هستند.

دسته‌بندی بر اساس نوع محرک از این جهت اهمیت دارد که بر عملکرد، کارایی، دقت، سهولت استفاده و همچنین طراحی مکانیکی کلیدهای گردان تأثیرگذار است.

با توجه به این توضیحات، می‌توان کلیدهای گردان را بر اساس محرک‌های متفاوت در انواع زیر دسته‌بندی نمود:

1- کلید گردان دسته کوتاه

کلید گردان با دسته کوتاه یک نوع کلید گردان الکتریکی است که دارای دسته‌ای کوتاه بوده و برای کنترل و تغییر وضعیت مدارهای الکتریکی استفاده می‌شود. این نوع کلید گردان معمولاً در مواردی که فضای محدودی برای نصب کلید وجود دارد، استفاده می‌شود.

کلید گردان با دسته کوتاه معمولاً در محیط‌هایی مانند صنایع کوچک، اتاقک‌های کنترل، دستگاه‌های خانگی، و تجهیزات الکتریکی کوچک مورد استفاده قرار می‌گیرد. این نوع کلید گردان به دلیل ابعاد کوچک و طراحی ساده‌ای که دارد، برای مواردی که فضای محدودی برای نصب کلید وجود دارد، مناسب است.

2- کلید گردان دسته بلند

این نوع کلید گردان دارای دسته‌ای با طول بیشتر از نوع کلید گردان با دسته کوتاه است که این ویژگی آن را از دیگر انواع کلیدهای گردان متمایز می‌کند.

کلید گردان با دسته بلند معمولاً در محیط‌هایی مانند کارگاه‌ها، ایستگاه‌های کنترل، تجهیزات صنعتی، و تجهیزات الکتریکی بزرگ مورد استفاده قرار می‌گیرد. این نوع کلید گردان به دلیل دسته بلند که دارد، برای کاربرانی که نیاز به دسترسی آسان و راحت به کلید دارند، مناسب است.

3- سوئیچ سلکتور کلیدی

سوئیچ سلکتور کلیدی یک نوع سوئیچ الکتریکی است که برای انتخاب یکی از گزینه‌های مختلف یا وضعیت‌های مختلف در یک مدار الکتریکی استفاده می‌شود. این سوئیچ‌ها به شکل یک کلید گردان طراحی شده‌اند که با چرخش یا حرکت آپشن‌های مختلف را انتخاب می‌کنند. درواقع، آن‌ها به کاربر امکان می‌دهند تا بین چندین گزینه یا حالت مختلف انتخاب کنند.

این سوئیچ‌ها در موارد مختلفی ازجمله صنعت، خودروسازی، سیستم‌های انرژی، سیستم‌های تولید، و دیگر بخش‌های الکترونیکی مورد استفاده قرار می‌گیرند. ازآنجاکه این سوئیچ‌ها به کاربر امکان می‌دهند تا وضعیت و عملکرد مدارهای الکتریکی را تغییر دهند، آن‌ها در کنترل و کاربرد مدارهای پیچیده الکتریکی بسیار مفید هستند.

4- سوئیچ سلکتور روشن

سوئیچ سلکتور روشن یک نوع سوئیچ الکتریکی است که برای انتخاب یکی از گزینه‌های مختلف در یک مدار الکتریکی به کار می‌رود. این سوئیچ‌ها اغلب با استفاده از یک کلید گردان طراحی شده‌اند که با چرخش یا حرکت، وضعیت‌های مختلف را انتخاب می‌کنند. در این حالت خاص، سوئیچ سلکتور به کاربر امکان می‌دهد تا بین گزینه‌های مختلفی که معمولاً با علامت‌های روشن و خاموش نشان داده می‌شوند، انتخاب کند.

این سوئیچ‌ها عموماً برای کنترل و تغییر وضعیت و عملکرد مدارهای الکتریکی در مواردی مانند صنایع، سیستم‌های انرژی، سیستم‌های تولید و دیگر بخش‌های الکترونیکی استفاده می‌شوند. به عنوان مثال، در یک کارخانه تولید، ممکن است از یک سوئیچ سلکتور روشن برای انتخاب منبع برق یا کنترل ماشین‌آلات استفاده شود.

5- سوئیچ سلکتور بدون نور

همانطور از نام این محصول می‌توان حدس زد، بدون وجود نور یا نشانگر وضعیت است. این نوع سوئیچ‌ها بیشتر برای کاربردهایی استفاده می‌شوند که نیاز به نمایش یا نشان دادن وضعیت فعلی سوئیچ ندارند یا در شرایطی که استفاده از نور ممکن است ایجاد محافظت کند.

استفاده از سوئیچ‌های سلکتور بدون نور در صنایع، ساختمان‌ها، ماشین‌آلات، تجهیزات الکتریکی و موارد دیگر رایج است. این سوئیچ‌ها معمولاً دارای طراحی ساده‌ای هستند و از جنس‌های مختلفی مانند پلاستیک یا فلز ساخته می‌شوند تا با محیط و شرایط کاربرد متناسب باشند.

6- سوئیچ سلکتور 2 موقعیت

سوئیچ سلکتور 2 موقعیت یک نوع سوئیچ الکتریکی است که به دو وضعیت مختلف در یک مدار الکتریکی انتقال می‌دهد. این سوئیچ از دو موقعیت متفاوت برای انتخاب و تغییر وضعیت مدار استفاده می‌کند و معمولاً با استفاده از یک کلید گردان یا دکمه قابل تنظیم وضعیت تغییر می‌کند.

در حالت اول، سوئیچ سلکتور دو موقعیت می‌تواند مدار را باز کند، بسته کند یا به وضعیت دیگری تغییر دهد. این امکان را به کاربر ارائه می‌دهد که بین دو وضعیت یا عملکرد مختلف که به هر دو موقعیت مناسب است، انتخاب کند.

استفاده از سوئیچ سلکتور دو موقعیت در صنایع مختلف شامل برق، الکترونیک، خودروسازی، کنترل پروسه‌ها و ماشین‌آلات صنعتی رایج است. این سوئیچ‌ها برای کنترل موتورها، لامپ‌ها، گیربکس‌ها، دستگاه‌های کنترلی و سایر تجهیزات الکتریکی و الکترونیکی استفاده می‌شوند.

7- سوئیچ سلکتور 3 موقعیت

سوئیچ سلکتور سه موقعیت یک نوع سوئیچ الکتریکی است که سه وضعیت مختلف را در یک مدار الکتریکی انتقال می‌دهد. این سوئیچ معمولاً از یک کلید گردان یا دکمه قابل تنظیم برای تغییر وضعیت استفاده می‌کند و از سه موقعیت متفاوت برای انتخاب و تغییر وضعیت مدار استفاده می‌کند.

در حالت اول، سوئیچ سلکتور سه موقعیت می‌تواند مدار را به وضعیت اولیه باز کند، به وضعیت دوم تغییر دهد و یا به وضعیت سوم منتقل شود. این امکان به کاربر ارائه می‌دهد تا بین سه وضعیت مختلف که به هرکدام از موقعیت‌ها نیاز دارد، انتخاب کند.

استفاده از سوئیچ سلکتور سه موقعیت در صنایع مختلف شامل برق، الکترونیک، خودروسازی، کنترل پروسه‌ها و ماشین‌آلات صنعتی رایج است. این سوئیچ‌ها برای کنترل موتورها، لامپ‌ها، گیربکس‌ها، دستگاه‌های کنترلی و سایر تجهیزات الکتریکی و الکترونیکی استفاده می‌شوند.

8- سوئیچ انتخاب‌گر فاز

سوئیچ انتخاب گر فاز یک نوع سوئیچ الکتریکی است که برای انتقال برق بین منابع فازهای مختلف استفاده می‌شود. این سوئیچ‌ها معمولاً در سیستم‌های توزیع برق و صنایعی که نیاز به تغییر فازهای برق دارند، استفاده می‌شوند.

سوئیچ انتخابگر فاز معمولاً دارای ورودی‌هایی است که به منابع مختلف فاز متصل می‌شوند و خروجی‌هایی که به بار یا دستگاه‌های مورد نظر متصل می‌شوند. این سوئیچ‌ها به کاربر امکان می‌دهند تا بین منابع فازهای مختلف که به آن‌ها دسترسی دارند، انتخاب کنند.

بسته به نوع و اندازه سوئیچ، می‌تواند به صورت دستی یا اتوماتیک عمل کند. سوئیچ‌های اتوماتیک معمولاً با استفاده از سنسورها یا کنترل‌های الکترونیکی به طور خودکار فازهای برق را انتخاب می‌کنند.

استفاده از سوئیچ انتخابگر فاز در صنایع مختلف شامل برق، صنعت، ساختمان، خودروسازی، و نیروگاه‌ها برای توزیع برق به منابع مختلف فازها متداول است. این سوئیچ‌ها به کاربر امکان می‌دهند تا بین فازهای مختلف برق که به دسترسی دارند، تغییر دهند و از انعطاف بیشتری در کنترل توزیع برق برخوردار شوند.

انواع کلید سلکتوری از نظر عملکرد

دسته‌بندی کلیدهای گردان از نظر عملکرد، به معنای طبقه‌بندی آن‌ها بر اساس نحوه کارکرد و چگونگی انجام وظیفه اصلی آن‌ که همان برقراری یا قطع اتصال الکتریکی در مدارهای مختلف است، است.

در این نوع تقسیم‌بندی، بر روی چگونگی تغییر وضعیت کنتاکت‌های داخلی کلید و نحوه جابجایی و تعویض مسیرهای الکتریکی با حرکت قطعات متحرک کلید تمرکز می‌شود. عوامل تعیین کننده در این دسته‌بندی شامل تعداد مدارهای قابل انتخاب، تک مسیره یا چند مسیره بودن کلید، روش کدگذاری وضعیت‌های مختلف و میزان دقت در انتخاب مدارهاست. این دسته‌بندی ازآن‌جهت اهمیت دارد که بر کاربردهای بالقوه کلیدهای گردان تأثیرگذار است. برای مثال کلیدهای تک مداره معمولاً برای تنظیمات ساده و کلیدهای چندمداره برای تنظیمات پیچیده‌تر مورد استفاده قرار می‌گیرند. همچنین دقت عملکرد کلید در کاربردهایی که نیاز به تنظیمات بسیار دقیق دارند، حائز اهمیت است.

با در نظر گرفتن این توضیحات، می‌توان کلیدهای گردان را بر اساس عملکرد به صورت زیر دسته‌بندی کرد.

1- کلید یک پل تک راهه (تک حالته) SPST

کلید گردان از نوع یک پل تک راهه یا به اختصار SPST، یک نوع کلید الکتریکی است که فقط دارای یک پل و یک حالت یا وضعیت است. این نوع کلید برقراری یا قطع جریان بین دو نقطه را کنترل می‌کند. در یک کلید SPST، وقتی کلید را به یک جهت می‌چرخانید یا فشار می‌دهید، جریان الکتریکی از یک نقطه به دیگری متصل می‌شود یا قطع می‌شود.

معمولاً کلیدهای یک پل تک راهه برای سیستم‌های ساده‌تر و کاربردی‌تر استفاده می‌شوند. به عنوان مثال، در بسیاری از برنامه‌های الکترونیکی و الکتریکی خانگی، از این نوع کلیدها برای روشن و خاموش کردن دستگاه‌ها، چراغ‌ها و سایر دستگاه‌های الکتریکی استفاده می‌شود.

ازآنجایی‌که کلید گردان SPST فقط دارای یک پل و یک حالت است، تنها دو موقعیت دارد: روشن یا خاموش. این سادگی در ساختار آن امکان استفاده آسان و راحت از آن را فراهم می‌کند.

2- کلید یک پل دو راهه (دو حالته) SPDT

کلید گردان از نوع کلید یک پل دو راهه یا به اختصار SPDT، یک نوع کلید الکتریکی است که دارای یک پل و دو حالت یا وضعیت مختلف است. این نوع کلید می‌تواند جریان الکتریکی را بین دو مسیر مختلف تغییر دهد. در یک کلید SPDT، وقتی کلید را به یک سمت می‌چرخانید یا فشار می‌دهید، جریان الکتریکی از یک نقطه به یک مسیر متصل می‌شود و وقتی به سمت دیگر می‌چرخانید، به مسیر دیگری تغییر مسیر می‌دهد.

کلیدهای یک پل دو راهه معمولاً برای کاربردهایی که نیاز به انتخاب بین دو گزینه مختلف دارند، مورد استفاده قرار می‌گیرند. این کلیدها اغلب در اتوماسیون صنعتی، سیستم‌های کنترل و تغییر مسیر سیگنال‌های الکتریکی استفاده می‌شوند.

با توجه به دو حالت مختلف کلید یک پل دو راهه، می‌توان با اتصال مناسب به مسیرهای مختلف، جریان الکتریکی را به دو سمت مختلف تغییر داد. این امکان را فراهم می‌کند که بین دو دستگاه یا دو مسیر الکتریکی سوییچ کرد، بدون نیاز به استفاده از دو کلید جداگانه.

3- کلید دو پل تک راهه (تک حالته) DPST

کلید گردان از نوع دو پل تک راهه یا به اختصار DPST، یک نوع کلید الکتریکی است که دارای دو پل و یک حالت یا وضعیت مختلف است. این نوع کلید می‌تواند جریان الکتریکی را بین دو مسیر مختلف تغییر دهد. در یک کلید DPST، وقتی کلید را به یک سمت می‌چرخانید یا فشار می‌دهید، جریان الکتریکی از دو نقطه به دو مسیر متصل می‌شود و وقتی به وضعیت دیگر می‌چرخانید، به مسیرهای دیگری تغییر مسیر می‌دهد.

کلیدهای دو پل تک راهه معمولاً برای کاربردهایی که نیاز به قطع یا وصل کردن هم‌زمان دو مسیر الکتریکی دارند، مورد استفاده قرار می‌گیرند. این کلیدها معمولاً در سیستم‌های قدرت و کنترل، سیستم‌های اتوماسیون صنعتی، و دیگر برنامه‌های الکتریکی استفاده می‌شوند.

با توجه به دو پل مختلف کلید دو پل تک راهه، می‌توان با اتصال مناسب به دو مسیر الکتریکی، هم‌زمان دو مدار را قطع یا وصل کرد. این امکان را فراهم می‌کند که در یک عملیات واحد، دو دستگاه یا دو مسیر الکتریکی را کنترل کرد.

4- کلید دو پل دو راهه (دو حالته) DPDT

کلید گردان از نوع دو پل دو راهه یا به اختصار DPDT دارای دو پل و دو حالت یا وضعیت مختلف است. این نوع کلید می‌تواند جریان الکتریکی را بین دو مسیر مختلف تغییر دهد و همچنین دو پل جداگانه دارد که هر یک می‌توانند به صورت مستقل از یکدیگر کنترل شوند.

در یک کلید DPDT، هر یک از دو پل می‌توانند بین دو حالت مختلف تغییر کنند. این بدان معناست که هر پل می‌تواند جریان الکتریکی را بین دو مسیر مختلف (یا دو بار خروجی) تغییر دهد. وقتی کلید به یک سمت می‌چرخانید یا فشار می‌دهید، هر پل به مسیر دومی متصل می‌شود و وقتی به وضعیت دیگر می‌چرخانید، به مسیر اول بازمی‌گردد.

کلیدهای دو پل دو راهه معمولاً برای کاربردهایی که نیاز به قطع یا وصل کردن هم‌زمان دو مسیر الکتریکی دارند و همچنین کاربردهایی که نیاز به تغییر وضعیت دو مدار مستقل استفاده می‌شوند. این کلیدها معمولاً در سیستم‌های کنترل، اتوماسیون صنعتی، تجهیزات الکترونیکی، و دیگر برنامه‌های الکتریکی استفاده می‌شوند.

نکات خرید یک کلید گردان باکیفیت

برای انتخاب یک کلید سلکتوری مناسب و با کیفیت، باید به چند نکته توجه کنید. کلیدهای گردان به منظور تأمین برق برای دستگاه‌ها و تجهیزات صنعتی مورد استفاده قرار می‌گیرند و اهمیت بسیاری در تأمین انرژی و ایمنی ماشین‌آلات دارند. در این رابطه، برخی نکات مهم عبارت‌اند از:

• مواد ساخت با کیفیت و مقاوم در برابر سایش و شرایط محیطی مانند فلز، پلاستیک‌های مرغوب یا سرامیک
• ساختار محکم و دوام مکانیزم داخلی کلید با حداقل لقی و ارتعاش در حین حرکت
• عملکرد نرم، روان و دقیق در تغییر وضعیت‌ها و انتخاب مدارها
• حداقل ظرفیت تحمل بار و جریان الکتریکی موردنیاز برای کاربرد نظر
• درجه حفاظت مناسب در برابر رطوبت، گرد و غبار و سایر آلودگی‌ها بسته به محیط کاربرد
• سازگاری ابعاد و شکل ظاهری با محل و روش نصب و کاربری آن

با رعایت این نکات، می‌توانید کلید سلکتوری مناسبی را برای نیازهای خود انتخاب کنید که عملکرد مطلوبی را ارائه دهد و ایمنی و کارایی سیستم‌های شما را بهبود بخشد.