تست چاه ارت| معرفی روش‌های تست چاه ارت

چاه ارت یکی از اجزای حیاتی در سیستم‌های برق‌رسانی است، زیرا وظیفه حفاظت از افراد و تجهیزات در برابر جریان‌های نشتی و خطر برق گرفتگی را بر عهده دارد. بخش عمده عملکرد صحیح چاه ارت، به تست و ارزیابی منظم و اصولی آن وابسته است؛ یعنی تست آن باید فقط توسط یک فرد متخصص انجام شود. بنابراین، برای اطمینان از سلامت و تضمین ایمنی، فرآیند تست چاه ارت، باید توسط شرکت‌های تست چاه ارت انجام شود.

 این مقاله با هدف ارائه اطلاعات بیشتر در مورد روش‌های تست چاه ارت، کاربردهای آن و میزان مقاومت استاندارد چاه ارت نوشته شده است. مهندسین و مسئولین فنی با بهره‌گیری از اطلاعات این مقاله، درک بهتری از اهمیت و روش‌های صحیح پایش سیستم ارت خواهند داشت.

• معرفی کامل لوازم مورد نیاز برای اجرای چاه ارت

تست چاه ارت چیست؟ 

تست چاه ارت، فرآیندی است که در آن مقاومت الکتریکی (اهمی) سیستم ارتینگ اندازه‌گیری می‌شود. هدف اصلی این تست، اطمینان از توانایی سیستم ارت در تخلیه ایمن جریان‌های نشتی برق به زمین است. همچنین با هدف حفاظت از افراد و تجهیزات الکتریکی انجام می‌شود.

از آنجایی که عملیات تست چاه ارت نقش حیاتی در حفاظت از جان افراد و تجهیزات الکتریکی دارد، بنابراین افرادی که این زمینه متخصص نیستند، هرگز نباید برای تست چاه ارت بدون دستگاه یا تست چاه ارت با اهم متر اقدام کنند. چون حتی یک خطای کوچک، خطرات جبران‌ناپذیری را به بار می‌آورد. بنابراین، لازم است که فقط شرکت های تست چاه ارت، مقاومت الکتریکی سیستم ارتینگ را اندازه‌گیری کنند.

کاربرد تست چاه ارت

تست چاه ارت یکی از اقدامات مهم و ضروری است که منجر به افزایش ایمنی سیستم‌های برق‌رسانی در محیط‌های صنعتی، اداری، تجاری و حتی مسکونی می‌شود. مهم‌ترین کاربردهای تست چاه ارت عبارتند از:

1. رعایت الزامات قانونی و دریافت تاییدیه‌ها: بسیاری از سازمان‌ها و ساختمان‌ها برای دریافت تاییدیه ایمنی، بیمه و استاندارد، باید گواهی انجام تست چاه ارت توسط شرکت های تست چاه ارت را داشته باشند.
2. افزایش ایمنی جانی افراد: با انجام تست چاه ارت، میزان قدرت سیستم ارت در تخلیه جریان‌های نشتی برق مشخص می‌شود و این موضوع احتمال برق‌گرفتگی را تا حد زیادی کم می‌کند.
3. محافظت از تجهیزات الکتریکی حساس: اندازه‌گیری مقاومت چاه ارت، از آسیب دیدن تجهیزات و دستگاه‌های حساس یا خرابی‌های ناشی از نوسانات و نشتی جریان جلوگیری می‌کند.
4. پیشگیری از آتش‌سوزی‌های الکتریکی: در صورتی که عملکرد چاه ارت صحیح و عادی باشد، تمام جریان‌های ناخواسته به زمین منتقل می‌شوند. در نتیجه کابل‌ها داغ نمی‌شوند و اتصال کوتاه رخ نمی‌دهد.
5. بهبود پایداری شبکه برق: یکی دیگر از کاربردهای تست چاه ارت این است که عملکرد سیستم برق‌رسانی ساختمان را بهبود می‌بخشد و آن را پایدار می‌کند.
6. برطرف کردن خطاها: پایش دوره‌ای سلامت سیستم ارت، خطاها یا افزایش مقاومت چاه ارت را نشان می‌دهد. در نتیجه با برطرف کردن خطاها، بسیاری از فاجعه‌های خطرناک رخ نمی‌دهد.

مقاومت استاندارد چاه ارت چقدر است؟ 

در ویرایش‌های اولیه مبحث ۱۳ مقررات ملی ساختمان و استاندارد VDE 0100-410، کل مقاومت نقطه خنثی نسبت به زمین (RB) نباید از ۲ اهم بیشتر باشد. علت اصلی این محدودیت، جلوگیری از افزایش ولتاژ بدنه تجهیزات برقی و حفظ ایمنی ساکنین در صورت وقوع پارگی هادی فاز شبکه TN-C است.

میزان عدد اهمی چاه ارت مطابق استاندارد، چند اهم باید داشته باشد؟ 

حداکثر مقاومت استاندارد ۲ اهم تعیین شده است زیرا این مقدار، در صورت پارگی هادی فاز شبکه TN-C و تماس اتفاقی آن با هادی‌های فلزی دیگر، از افزایش ولتاژ بدنه تجهیزات جلوگیری می‌کند.

مقاومت چاه ارت ساختمان مسکونی باید چند اهم باشد؟ 

مقاومت چاه ارت ساختمان مسکونی باید بین ۲ تا ۵ اهم باشد تا مسیر ارت توانایی هدایت جریان نشتی و اتصال کوتاه را به زمین داشته باشد. معمولا مقاومت بین ۲ تا ۳ اهم ایده‌آل‌ترین مقدار برای مقاومت چاه ارت است، زیرا صحت عملکرد سیستم ارت را تضمین می‌کند. در واقع باید گفت که اگر مقاومت چاه ارت ساختمان بالاتر از ۵ اهم باشد، خطر برق‌گرفتگی افزایش پیدا می‌کند. در نتیجه برای ساختمان‌هایی که مقاومت آن‌ها بیشتر از  ۵ اهم است باید  عمق چاه بیشتر شود یا تعداد میله‌های ارت افزایش پیدا کند.

انواع تجهیزات چاه ارت

مشاهده همه

معرفی روش‌های تست چاه ارت 

روش‌های مختلفی برای اندازه‌گیری مقاومت چاه ارت وجود دارد. انتخاب روش انجام تست بر اساس نوع پروژه، شرایط خاک، دسترسی به محل، تجهیزات موجود و نوع سیستم ارتینگ تعیین می‌شود. روش‌های زیر رایج‌ترین روش‌ها برای انجام تست چاه ارت هستند:

1.  تست چاه ارت به روش ارت مرده یا دو الکترودی

روش ارت مرده یا دو الکترودی، ساده‌ترین و سریع‌ترین روش‌ برای اندازه‌گیری مقاومت چاه ارت است. زمانی‌که به دلیل وجود لوله آب در زمین، امکان کوبیدن میله کمکی در زمین وجود ندارد یا فضای کافی برای سیم‌کشی و نصب الکترودها فراهم نیست، از روش ارت مرده برای تست چاه ارت استفاده می‌شود. زیرا ساده است و نیازی به حفاری ندارد، البته این روش مقدار مقاومت را کمی بالاتر از مقدار واقعی نشان می‌دهد. برای تست چاه ارت به روش ارت مرده از تجهیزات زیر استفاده می‌شود:

1. دستگاه تست چاه ارت یا همان ارت‌تستر دیجیتال (Earth Tester)
2. سیم‌های اندازه‌گیری (E ،C ،P)
3. میله ارت موجود یا سیم نول / لوله فلزی مدفون
4. کلمپ یا گیره اتصال
5. دفتر ثبت نتایج یا دستگاه ذخیره‌ساز دیجیتال

مراحل انجام تست چاه ارت به روش ارت مرده

1. ابتدا سیم E به چاه ارت وصل می‌شود.
2. در مرحله بعد سیم‌های C و P به سیم نول، لوله فلزی یا فونداسیون فلزی وصل می‌شوند.
3. سپس دستگاه در حالت دو پین (دو الکترودی) قرار می‌گیرد.
4. پس از آن مقاومت اولیه اندازه‌گیری و مقدار RE ثبت می‌شود.
5. در گام بعدی C و P به یک نقطه فلزی دیگر وصل می‌شوند تا دوباره مقاومت اندازه‌گیری شود.
6. در پایان اختلاف دو مقدار به عنوان مقدار مقاومت واقعی چاه ارت (REX) اعلام می‌شود.

2. تست چاه ارت به روش سه‌نقطه‌ای

روش سه‌نقطه‌ای یا افت ولتاژ، یک روش دقیق‌ و استاندارد برای محاسبه مقاومت چاه ارت است. این روش بیشتر برای چاه‌های ارت تکی، شبکه‌های کوچک ارت، ساختمان‌های مسکونی، ساختمان‌های تجاری کوچک و کارگاه‌های صنعتی با یک سیستم ارت منفرد کاربرد دارد. برای تست چاه ارت با روش سه‌نقطه‌ای به لوازم زیر نیاز است:

1. دستگاه ارت‌تستر دیجیتال یا دستگاه تست چاه ارت
2. الکترودهای فلزی
3. E (الکترود زمین/چاه ارت اصلی)
4. P (الکترود پتانسیل/ولتاژ)
5. C (الکترود جریان/کمکی)
6. سیم‌های اتصال مخصوص (E ،P ،C)
7. چکش برای کوبیدن الکترودها در زمین
8. دفتر ثبت نتایج یا دستگاه ذخیره‌ساز دیجیتال

مراحل انجام تست چاه ارت به روش سه نقطه‌ای

1. در مرحله اول سیم E را به چاه ارت وصل می‌کنند.
2. سپس الکترود جریان (C) را در فاصله ۳۰ تا ۵۰ متری زمین می‌کوبند.
3. بعد از آن، الکترود پتانسیل (P) را در نقطه میانی بین چاه ارت و الکترود C نصب می‌کنند.
4. در این مرحله سیم‌های C و P را به دستگاه ارت‌تستر متصل می‌کنند.
5. در گام بعدی جریان تست، از طریق دستگاه به الکترود C تزریق می‌شود.
6. سپس افت ولتاژ بین چاه ارت و الکترود P را اندازه‌گیری و اولین مقدار مقاومت را ثبت می‌کنند.
7. پس از آن الکترود P را ۵ متر به سمت چاه ارت جابه‌جا و دوباره مقدار مقاومت را اندازه‌گیری می‌کنند.
8. مجدد الکترود P را ۵ متر به سمت الکترود جریان منتقل و مقدار سوم را نیز اندازه می‌گیرند.
9. در پایان اگر اختلاف سه مقدار بیشتر از ۵٪ نباشد، میانگین آن‌ها به‌عنوان مقدار مقاومت ثبت می‌شود.
10. در صورتی که اختلاف بین مقاومت‌ها زیاد باشد، مجدد تست تکرار می‌شود.

3. تست چاه ارت با استفاده از میله ارت از قبل نصب شده

تست چاه ارت با استفاده از میله‌های ارت از قبل نصب شده، تقریبا مشابه روش سه نقطه‌ای است و بدون نیاز به تخریب یا نصب میله جدید، مقاومت زمین را اندازه‌گیری می‌کند. از این روش برای ساختمان‌ها و کارخانه‌های دارای میله مدفون، محوطه‌های کف‌سازی شده و فضاهای داخلی که امکان استفاده از میله موقت وجود ندارد، استفاده می‌شود. همچنین یک روش عالی برای اندازه‌گیری دوره‌ای و پروژه‌های صنعتی با دقت بالا، محسوب می‌شود. ابزار مورد نیاز برای تست چاه ارت با استفاده از میله‌های ارت از قبل نصب شده:

1. دستگاه تست چاه ارت دیجیتال یا آنالوگ
2. کابل‌های اتصال (Test Leads)
3. دریچه بازدید چاه ارت (منهول)
4. میله ارت کمکی (در صورت نیاز)
5. دفتر ثبت نتایج یا دستگاه ذخیره‌ساز دیجیتال

مراحل انجام تست چاه ارت با استفاده از میله‌های ارت از قبل نصب شده

1. در مرحله اول، میله ارت اصلی که معمولاً نزدیک چاه ارت و تابلو برق ساختمان قرار دارد، به عنوان نقطه شروع تست انتخاب می‌شود.
2. پس از آن، الکترود کمکی Y در فاصله ۳۰ تا ۵۰ متر از میله اصلی و در یک جهت مشخص نصب می‌شود. 
3. سپس الکترود Z بین میله‌های X و Y قرار می‌گیرد. 
4. در گام بعدی، برای افزایش دقت اندازه‌گیری، چند میله ارت دیگر در فاصله ۳ تا ۵ متر بین X و Y نصب می‌شوند و از طریق دریچه بازدید جاه ارت در دسترس قرار می‌گیرند.
5. در پایان میله‌های X ،Y و Z و در صورت وجود میله‌های کمکی، به ارت تستر متصل می‌شوند و مقاومت زمین مورد اندازه‌گیری قرار می‌گیرد.

4. تست چاه ارت به روش ۶۲%

تست چاه ارت به روش ۶۲٪ تقریبا شبیه به روش سه نقطه است با این تفاوت که در روش سه نقطه، محل قرارگیری میل ولتاژ (نیروی محرکه الکتریکی) ثابت نیست. ولی در روش ۶۲٪ میل ولتاژ را در فاصله‌ای برابر با ۶۲٪ فاصله بین الکترود جریان و الکترود زمین قرار می‌دهند. در نتیجه مقدار مقاومت اندازه‌گیری شده به عدد واقعی نزدیک‌تر و این روش یکی از دقیق‌ترین روش‌ها محسوب می‌شود. 

به دلیل دقت بالای این روش، بیشتر برای تست چاه ارت مکان‌های حساس مانند پست‌های توزیع و انتقال برق، ساختمان‌های اداری و تجاری بزرگ، بیمارستان‌ها و… کاربرد دارد. برای انجام تست چاه ارت به روش ۶۲٪ از لوازم زیر استفاده می‌شود:

1. دستگاه ارت سنج یا تست چاه ارت
2. میل یا الکترود جریان 
3. میل یا الکترود ولتاژ 
4. سیم‌های اتصال مناسب 
5. چکش یا ابزار کوبیدن میله‌ها
6. ابزار ثبت و ذخیره‌سازی داده‌ها

مراحل اجرای تست چاه ارت به روش ۶۲٪

1. ابتدا الکترود قسمت مورد‌نظر از سایر قسمت‌ها جدا می‌شود. سپس میل جریان در فاصله مناسبی از الکترود در زمین کوبیده می‌شود.
2. در مرحله بعدی میل ولتاژ در فاصله‌ای برابر با ۶۲٪ فاصله بین الکترود جریان و الکترود زمین گذاشته می‌شود.
3. پس از آن، مقدار مقاومت الکترود زمین را با دستگاه ارت سنج اندازه می‌گیرند و ثبت می‌کنند.
4. در گام بعدی عملیات مرحله ۳ و ۴ مجدد دو بار تکرار می‌شود. ولی یک بار میل ولتاژ در فاصله ۵۰٪ و بار دیگر در فاصله ۷۰٪ داخل زمین کوبیده می‌شود
5. سپس اگر اختلاف مقادیر کمتر از ۵٪ باشد، مقدار مقاومت در فاصله ۶۲٪ صحیح است.
6. چنانچه اختلاف بیش از ۵٪ باشد، میل جریان در فاصله دورتر جابه‌جا می‌شود.

 5. تست چاه ارت به روش شیب

روش شیب یک روش‌ دقیق و کاربردی برای اندازه‌گیری مقاومت چاه ارت در نیروگاه‌ها و پست‌های برق است. زمانی که به‌علت محدودیت فضا یا وجود خطای بیشتر از ۵ درصد، روش افت پتانسیل (Fall of Potential) کاربرد نداشته باشد از روش شیب استفاده می‌شود. برای انجام تست با این روش باید از تجهیزات زیر استفاده شود:

1. دستگاه تست چاه ارت دیجیتال
2. سه سیم اندازه‌گیری (E ،C ،P)
3. دو میله کمکی مانند میله جریان (C) میله پتانسیل (P)
4. چکش برای کوبیدن میله‌ها
5. متر یا نوار اندازه‌گیری
6. دفتر یا سامانه ثبت نتایج دیجیتال

مراحل انجام تست چاه ارت به روش شیب

1. ابتدا یک فاصله مناسب بین الکترود اصلی (چاه ارت) و میله جریان (C) تعیین می‌شود (بهترین فاصله برابر با دو برابر بزرگ‌ترین بُعد الکترود زمین یعنی ۲D است).
2. در مرحله بعد، میله‌ پتانسیل در سه نقطه مختلف یعنی ۲۰٪، ۴۰٪ و ۶۰٪ فاصله بین الکترود زمین و میله جریان قرار می‌گیرد تا مقادیر R1 ،R2 و R3 اندازه‌گیری شود.
3. سپس مقادیر R1 ،R2 و R3 روی نمودار رسم می‌شود. منحنی معمولاً شیب‌دار و صعودی است، بنابراین امکان خواندن مقدار واقعی مقاومت به‌شکل مستقیم از روی نمودار وجود ندارد.
4. در گام بعدی، با استفاده از این سه مقدار، فاکتور شیب محاسبه می‌شود. این فاکتور نشان می‌دهد که میله پتانسیل باید در چه فاصله‌ای قرار گیرد تا عددی که دستگاه نمایش می‌دهد برابر با مقاومت واقعی چاه ارت باشد.
5. پس از آن میله پتانسیل در محلی که در مرحله قبل به‌دست‌آمده کوبیده می‌شود.
6.  در پایان مقدار مقاومت نهایی سیستم ارت اندازه‌گیری می‌شود و آن را به عنوان مقدار دقیق مقاومت زمین ثبت می‌کنند.

6. تست چاه ارت با روش افت پتانسیل کلاسیک

روش افت پتانسیل کلاسیک یکی دیگر از روش‌های استاندارد و دقیق‌ برای اندازه‌گیری مقاومت چاه ارت است. به دلیل دقت بالا باید نام آن در لیست روش‌های بررسی عملکرد سیستم‌های ارتینگ قرار بگیرد. این روش شبیه روش شیب است با این تفاوت که روش شیب مناسب زمین‌های بزرگ و پیچیده با نقاط اندازه‌گیری متعدد است. ولی روش کلاسیک بیشتر برای زمین‌های یکنواخت با نقاط اندازه‌گیری محدود کاربرد دارد.

روش افت پتانسیل کلاسیک به وسیله دو میله کمکی (میله جریان و میله ولتاژ) و بر اساس اندازه‌گیری ولتاژ و جریان بین چاه ارت و دو میله انجام می‌شود. بیشترین کاربرد روش افت پتانسیل کلاسیک در پروژه‌های دقیق و حساس مانند نیروگاه‌ها، پست‌های برق، صنایع، مراکز داده و بیمارستان‌ها است.

تجهیزات مورد نیاز برای تست چاه ارت به روش افت پتانسیل کلاسیک:

1. دستگاه تست چاه ارت دیجیتال (سه یا چهار سیمه)
2. میله جریان و میله ولتاژ
3. سیم‌ رابط 
4. چکش برای کوبیدن میل‌ها
5. گیره اتصال
6. ابزار ثبت و ذخیره‌سازی داده‌ها

مراحل انجام تست چاه ارت به روش افت پتانسیل کلاسیک

1. ابتدا میله جریان (C) در یک فاصله مناسب از چاه ارت که با حوزه مقاومتی الکترود اصلی تداخل نداشته باشد، کوبیده می‌شود.
2. پس از آن میله ولتاژ (P) در فاصله نزدیک‌تری قرار می‌گیرد و مقاومت اولیه را اندازه‌گیری می‌کنند.
3. سپس میله ولتاژ در نقاط متعدد بین چاه ارت و میله جریان جابه‌جا می‌شود زیرا برای رسم نمودار نمودار مقاومت–فاصله باید مقادیر مقاومت در فواصل مختلف اندازه‌گیری شود.
4. در صورتی که نمودار صعودی و دارای یک ناحیه تخت در وسط باشد یعنی مقدار مقاومت چاه واقعی است و فاصله‌ها درست هستند. در نتیجه مقدار مقاومت ناحیه تخت به عنوان مقدار مقاومت ثبت می‌شود.
5.  ولی اگر منحنی صعودی و نامعتبر باشد، یعنی فاصله میل‌ها نامناسب هستند. در نتیجه برای ترسیم نمودار صحیح با ناحیه تخت باید فاصله میله جریان و میله ولتاژ، اصلاح و اندازه‌گیری‌ها مجددا تکرار شود.

7. تست چاه ارت به روش آزمون ۹۰ درجه و ۱۸۰ درجه

روش آزمون ۹۰ درجه و ۱۸۰ درجه یک تکنیک پیشرفته و دقیق در تست چاه ارت است که برای صحت‌سنجی نتایج روش‌های شیب، ۶۲٪، ۵۰٪ و کلاسیک (نقطه به نقطه) کاربرد دارد. این روش به مهندسین برق کمک می‌کند تا از عملکرد صحیح سیستم ارتینگ و ایمنی سیستم برق ساختمان‌های حساس یا نیروگاه‌های توزیع برق مطمئن شوند.

ابزار و تجهیزات مورد نیاز برای تست چاه ارت به روش آزمون ۹۰ درجه و ۱۸۰ درجه:

1. دستگاه تست چاه ارت دیجیتال
2. میل‌های ارت (الکترود جریان و الکترود ولتاژ)
3. سیم‌های اتصال مناسب
4. چکش یا ابزار کوبیدن میل‌ها
5. متر یا نوار اندازه‌گیری
6. سیستم ثبت و ضبط نتایج دیجیتال

مراحل تست چاه ارت به روش آزمون ۹۰ درجه و ۱۸۰ درجه

1. میل جریان C2 را در فاصله مناسبی از چاه ارت (سیستم تحت آزمون) در زمین محکم می‌شود.
2. پس از آن میل ولتاژ (P) را با زاویه ۹۰ درجه یا ۱۸۰ درجه نسبت به راستای میل جریان قرار می‌دهند زیرا این زاویه باعث می‌شود تا اندازه‌گیری‌ها اعتبار بیشتری داشته باشند.
3. در مرحله بعد، مقاومت الکترود زمین را در فواصل مختلف بین میل ولتاژ و چاه ارت اندازه‌گیری می‌کنند.
4. سپس با نتایج به‌دست آمده یک نمودار رسم می‌کنند و با استفاده از نمودار رسم‌شده، مقاومت واقعی چاه ارت را تخمین می‌زنند.
5. این نمودار معمولا به سمت مقدار واقعی میل می‌کند ولی به آن نمی‌رسد. بنابراین با برون‌یابی نقطه DC مقدار واقعی مقاومت الکترود زمین مشخص می‌شود.
6. در پایان، نتایج به دست آمده از روش ۹۰ و ۱۸۰ درجه را با نتایج سایر روش‌ها مثل شیب، ۶۲٪ و کلاسیک مقایسه می‌کنند. اگر نتایج مشابه هم باشند، صحت تست و عملکرد سیستم ارتینگ تایید می‌شود.

8. تست چاه ارت با میگر

تست چاه ارت با میگر یک راهکار برای بررسی عایق بودن اطراف چاه ارت در برابر ولتاژهای ناخواسته عایق است. در واقع دستگاه میگر یک ولتاژ نسبتاً زیاد (۵۰۰ تا ۲۵۰۰ ولت) تزریق می‌کند تا میزان مقاومت عایقی بین چاه ارت و محیط اطراف آن مشخص شود. این روش بیشتر در پست‌ها و مراکز برق، واحدهای صنعتی و کارخانه‌ها، بیمارستان‌ها و دیتاسنترها و همچنین ساختمان‌های بزرگ اداری و تجاری مورد استفاده قرار می‌گیرد.

تجهیزات مورد نیاز تست چاه ارت با میگر:

1. میگر (Insulation Tester)
2. سیم تست ولتاژ بالا (مشکی و قرمز)
3. گیره اتصال سوسماری
4. الکترود کمکی
5. مولتی‌متر 
6. دفتر ثبت نتایج یا دستگاه ذخیره‌ساز دیجیتال

مراحل انجام تست چاه ارت با میگر

1. ابتدا تمام دستگاه‌های متصل به چاه ارت، جدا می‌شوند.
2. سپس سیم E یا مشکی به صفحه یا میله اصلی چاه ارت و سیم L یا قرمز به یک قطعه فلزی متصل می‌شوند.
3. در مرحله بعد یک ولتاژ مناسب مانند ۵۰۰ ولت، ۱۰۰۰ ولت و ۲۵۰۰ ولت به مدار اِعمال می‌شود تا مقاومت عایقی میان چاه ارت و محیط اطراف قابل اندازه‌گیری باشد.
4. پس از نمایش مقدار مقاومت عایقی (Insulation Resistance) روی صفحه میگر، این عمل برای یک نقطه دیگر هم تکرار می‌شود.
5. چنانچه مقدار مقاومت عایقی برابر یا بالاتر از مقدار استانداردهای ایمنی باشد یعنی چاه ارت از نظر عایق بودن، وضعیت مطلوبی دارد. در نتیجه جریان به محیط اطراف نشت نمی‌کند.

9. تست چاه ارت بدون کوبیدن میله

تست چاه ارت بدون کوبیدن میله یک روشی سریع برای اندازه‌گیری مقاومت زمین در پروژه‌های صنعتی، ساختمان‌های بزرگ و شبکه‌های ارت موازی است. این روش به تکنسین‌ها کمک می‌کند تا بدون ایجاد خرابی یا حفاری، مقاومت زمین را با دقت اندازه‌گیری کنند زیرا نیازی به نصب یا کوبیدن میله‌های کمکی در زمین نیست. برای انجام این روش فقط باید یک دستگاه تست چاه ارت مخصوص با دو انبرک (کلمپ) وجود داشته باشد.

مراحل تست چاه ارت بدون کوبیدن میله

1. ابتدا سلامت کلمپ‌های دستگاه بررسی می‌شود.
2. کلمپ‌ اول دور سیم زمین چاه ارت حلقه زده می‌شود تا ولتاژ القا شود.
3. کلمپ دوم در همان محل یا نزدیک آن نصب می‌شود تا جریان عبوری ناشی از ولتاژ القا شده اندازه‌گیری شود.
4. دستگاه به طور خودکار ولتاژ لازم را به سیم زمین اعمال می‌کند تا جریان عبوری از حلقه زمین، توسط کلمپ دوم ثبت می‌شود.
5. سپس دستگاه نسبت ولتاژ القا شده به جریان عبوری را محاسبه می‌کند و مقاومت شبکه زمین را روی نمایشگر نشان می‌دهد.
6. چنانچه چاه‌های ارت چندگانه یا شبکه گسترده‌ای باشند، مراحل قبلی برای هر بخش از شبکه تکرار می‌شود.
7. در پایان نتایج مورد بررسی قرار می‌گیرد و اگر مقدار مقاومت پایین‌تر یا در محدوده استاندارد باشد، یعنی اتصال مناسب است و نشت جریان به محیط اطراف وجود ندارد.

10. تست چاه ارت به روش تزریق جریان یا کلمپی

تست کلمپی (Clamp-on Test) یک روش‌ سریع است زیرا نیازی به قطع اتصال الکترود زمین از سامانه ارت ندارد. این روش بیشتر برای اندازه‌گیری مقاومت یک الکترود که در شبکه‌ای از چندین الکترود موازی تشکیل شده است، کاربرد دارد. به همین منظور برای تست چاه ارت در مراکز مخابراتی، دیتاسنترها، مراکز صنعتی و کارخانه‌ها، پست‌های برق که سیستم ارت قطع‌پذیر نیست یا جداسازی آن دشوار است، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

ابزارهای مورد استفاده در روش تزریق جریان (Clamp-on):

1.  دستگاه ارت‌سنج کلمپی (Clamp Earth Tester) با دو کلمپ (یکی مخصوص تزریق ولتاژ و دیگری مخصوص اندازه‌گیری جریان)
2. سیم‌های رابط دستگاه که برای اتصال کلمپ‌ها به ارت‌سنج
3. دستگاه ذخیره دیجیتال یا دفتر ثبت نتایج برای ذخیره کردن مقدار مقاومت

مراحل انجام تست کلمپی (Clamp-on Test)

1. ابتدا سلامت دستگاه ارت‌سنج مخصوص و  کلمپ‌ها بررسی می‌شود.
2. سپس کلمپ‌ها روی هادی اتصال زمین قرار می‌گیرند.
3. چنانچه دستگاه دو کلمپ مجزا داشته باشد، هر کلمپ به فاصله مشخص (حدود ۳۰ سانتیمتر یا طبق کاتالوگ دستگاه) روی هادی اتصال زمین حلقه زده می‌شود.
4. در گام بعدی کلمپ اول به هادی اتصال زمین ولتاژ اعمال می‌کند تا جریان در مدار ایجاد شود.
5. سپس جریان عبوری از مدار زمین که ناشی از ولتاژ القا شده است، توسط کلمپ دوم اندازه‌گیری می‌شود.
6. پس از آن دستگاه مقاومت کل مدار زمین را با تقسیم ولتاژ القا شده بر جریان عبوری محاسبه می‌کند. 

11. تست چاه ارت به روش ستاره یا مثلث

تست چاه ارت به روش ستاره یا مثلث زمانی کاربرد دارد که میله‌های جریان به الکترود تحت آزمایش خیلی نزدیک باشند و حوزه‌های مقاومتی آنها با هم تداخل داشته باشد. همچنین از این روش برای اندازه‌گیری دقیق مقاومت زمین یک الکترود در فضاهای محدود یا شلوغ استفاده می‌شود.

تجهیزات مورد نیاز تست چاه ارت به روش ستاره یا مثلث:

1. میله الکترود تحت آزمایش (E) 
2. میله‌های جریان (P2,P3,P4) 
3. سیم‌های رابط
4. دستگاه تست چاه ارت دو سیمه
5. پایه‌ها یا نگهدارنده برای ثابت نگه داشتن میله‌ها
6. ابزار ثبت و ذخیره‌سازی داده‌ها

مراحل تست چاه ارت به روش ستاره یا مثلث

1. ابتدا الکترود تحت آزمایش (E) در محل مورد نظر قرار داده می‌شود.
2. سپس سه میله جریان (P2,P3,P4) در سه طرف الکترود تحت آزمایش، با فاصله مساوی و زوایای ۱۲۰ درجه نسبت به E کوبیده می‌شود.
3. در گام بعدی سیم‌ها به دستگاه ارت‌سنج دو سیمه متصل می‌شوند تا برای اندازه‌گیری آماده شوند.
4. سپس تست اجرا می‌شود و جریان از الکترود تحت آزمایش عبور می‌کند و میله‌های جریان نقش الکترودهای کمکی را ایفا می‌کنند.
5. دستگاه مقاومت زمین الکترود تحت آزمایش را محاسبه می‌کند و نمایش می‌دهد.
6. در پایان برای اطمینان از صحت تست، موقعیت میله‌ها یا زاویه‌ها تغییر می‌کند تا صحت نتایج تایید شود.

12. تست چاه ارت با فیوز مینیاتوری

تست چاه ارت با کلید مینیاتوری یک روش تست چاه ارت بدون دستگاه است. از این روش، زمانی که ارت سنج در دسترس نیست استفاده می‌شود. همچنین برای بررسی اولیه سلامت و عملکرد سیستم ارت قبل از نصب تجهیزات لازم برای تست چاه ارت با فیوز مینیاتوری:

1. فیوز مینیاتوری ۱۰ آمپر
2. سیم اتصال با ضخامت مناسب
3. پایه یا گیره برای اتصال فیوز به برق و سیم به چاه ارت
4. دستکش عایق و کفش ایمنی 

مراحل تست چاه ارت با فیوز مینیاتوری

1. ابتدا یک سر فیوز به برق وصل می‌شود.
2. در مرحله بعد سر دیگر سیم به چاه ارت متصل می‌شود.
3. اگر فیوز قطع شود یعنی چاه ارت مقاومت مناسبی دارد و جریان قادر به عبور کردن است.
4. ولی اگر فیوز قطع نشود، یعنی مقاومت چاه زیاد است و اتصال مناسبی ندارد.

13. تست چاه ارت با اهم متر یا تست ارت با مولتی متر

تست ارت با مولتی‌ متر یک روش دیگر برای بررسی مقاومت و سلامت سیستم زمین بدون نیاز به تجهیزات تخصصی پیچیده است. در این روش، برای اندازه‌گیری مقاومت بین چاه ارت و سیم‌های سیستم زمین از مولتی‌متر دیجیتال یا آنالوگ استفاده می‌شود. تست چاه ارت با اهم متر  برای بررسی اولیه یا دوره‌ای سلامت سیستم ارت کاربرد دارد.

ابزار مورد نیاز برای تست چاه ارت با اهم متر یا تست ارت با مولتی متر:

1. مولتی‌متر دیجیتال یا آنالوگ
2. پروب‌ها و سیم‌های اتصال
3. ابزار ایمنی مانند دستکش و کفش عایق

مراحل تست چاه ارت با اهم متر یا مولتی متر آنالوگ

1. ابتدا پروب‌ها به سوکت سمت راست مولتی‌متر وصل می‌شوند.
2. سپس سوئیچ مولتی‌متر برای اندازه‌گیری جریان یا مقاومت تنظیم می‌شود.
3. در گام بعدی محدوده مناسب انتخاب می‌شود تا قرائت دقیق باشد.
4. پس از اتصال پروب‌ها به چاه ارت و سیم سیستم زمین، میزان مقاومت چاه با عقربه نشان داده می‌شود.

مراحل تست چاه ارت با اهم متر یا مولتی متر دیجیتال

1. در مرحله اول پروب‌ها وصل می‌شوند.
2. سپس مولتی‌متر در حالت اندازه‌گیری مقاومت یا ولتاژ زمین قرار می‌گیرد.
3. سپس عدد نمایش داده شده، مقاومت یا وضعیت اتصال چاه ارت را نشان می‌دهد.

14. تست چاه ارت با لامپ

تست چاه ارت با لامپ یکی از ساده‌ترین و کم‌هزینه‌ترین روش‌ها برای بررسی وضعیت سیستم ارتینگ ساختمان محسوب می‌شود. این روش به تست چاه ارت بدون دستگاه معروف است زیرا به تجهیزات پیچیده و گران‌قیمت نیاز ندارد. بلکه با ابزارهای ابتدایی مانند لامپ، سرپیچ، سیم و کابل و فازمتر قابل انجام است. لازم به ذکر است که تست با لامپ فقط برای تشخیص مشکلات آشکار در سیم ارت کاربرد دارد و جایگزین تست‌های دقیق با دستگاه‌های حرفه‌ای ارت‌تستر نمی‌شود.

همچنین باید افزود که تست چاه ارت با لامپ بیشتر برای ساختمان‌های مسکونی، دفاتر کوچک و محیط‌های کم‌خطر مناسب است. برای تست چاه ارت در پروژه‌های صنعتی، دیتاسنترها، بیمارستان‌ها و مکان‌های حساس باید از روش‌های دقیق و استاندارد مانند تست سه‌نقطه‌ای یا روش شیب استفاده شود.

ابزارهای مورد نیاز برای تست چاه ارت با لامپ ۱۰۰ وات:

1. لامپ ۱۰۰ وات
2. سرپیچ با دو سیم نیم‌متری
3. ولت‌متر برای اندازه‌گیری ولتاژ
4. فازمتر برای شناسایی سیم فاز
5. سیستم ثبت و ضبط نتایج دیجیتال

مراحل انجام تست چاه ارت با لامپ

1. برای تست ارت پریز برق ابتدا با کمک فازمتر، فاز پریز ارت‌دار پیدا می‌شود.
2. سپس یک سر سیم لامپ به فاز و سر دیگر به نول پریز برق متصل می‌شود.
3. در مرحله بعد، ولت‌متر به صورت موازی به لامپ وصل می‌شود.
4. در این حالت، لامپ روشن می‌شود و ولت‌متر عدد حدود ۲۲۰ ولت را نشان می‌دهد. این مقدار ولتاژ یادداشت شود.
5. سپس بدون اینکه سیم فاز خارج شود، سیم نول را قطع می‌کنند.
6. در این حالت، لامپ خاموش می‌شود و ولت‌متر عدد ۰ ولت را نشان می‌دهد.
7. پس از آن، سیمی که قبلاً به نول متصل شده بود، اکنون به زبانه فلزی ارت روی پریز متصل می‌شود.
8. اگر لامپ روشن شود و نور آن مشابه حالت اولیه باشد و ولت‌متر نیز عدد برابر با حالت فاز-نول را نشان دهد، یعنی اتصال ارت سالم است.
9. ولی اگر لامپ کم نور یا خاموش باشد یعنی سیم ارت سالم نیست یا مقاومت زیادی در مسیر ارت وجود دارد.
10. جهت تست ارت پریز برق سایر پریزها مراحل بالا تکرار می‌شود.

نتایج اجرای تست چاه ارت 

برای افزایش ایمنی افراد و حفاظت تجهیزات الکتریکی، نتایج تست چاه ارت به‌صورت دقیق و قابل استناد در یک گزارش نوشته می‌شود:

1.  شاخص‌هایی مانند مقدار مقاومت اهمی چاه ارت، وضعیت عملکرد سیستم و هرگونه نشتی یا ضعف احتمالی در اتصالات، الکترودها یا لایه‌های خاک یادداشت می‌شود. 
2. چنانچه کارشناسان، هنگام انجام تست خطاهایی مثل نوسان در اندازه‌گیری‌ها، ایراد در دستگاه یا شرایط غیر‌عادی زمین را مشاهده کنند، داخل گزارش تمام موارد را می‌نویسند.
3. پس از ارائه داده‌های اندازه‌گیری‌شده، نتیجه نهایی تست چاه ارت اعلام می‌شود؛ یعنی مشخص می‌شود که مقاومت چاه ارت در محدوده استاندارد قرار دارد یا نیازمند اصلاح است. 
4. چنانچه مقدار مقاومت بیشتر از محدوده استاندارد باشد، متخصص راهکارهای اصلاحی مثل کاهش مقاومت زمین، افزایش رطوبت، افزودن الکترود کمکی یا اجرای چاه ارت جدید را پیشنهاد می‌دهد.
5. برای تکمیل‌تر شدن گزارش، فاکتورهایی مانند نمودارها، جدول‌های اندازه‌گیری، عکس‌های محل تست و هر نوع داده‌ای که در هر مرحله‌ جمع‌آوری شده به‌عنوان پیوست در گزارش درج می‌شود تا دقت و اعتبار گزارش افزایش پیدا کند.
6. علاوه‌بر موارد بالا یک لیست از استانداردها و منابعی که در گزارش استفاده شده است مثل استاندارد IEC 60364 و IEEE 81 یا دستورالعمل‌های سازمان استاندارد ایران نیز می‌شود. 
7. در پایان کار، کارشناس مجری تست چاه ارت و مسئول فنی یا مدیر پروژه  گزارش را امضا و تأیید می‌کنند تا اعتبار رسمی داشته باشد.

تاییدیه چاه ارت 

تاییدیه چاه ارت یک گزارش رسمی و معتبر است که بعد از مراحل اندازه‌گیری مقاومت الکتریکی چاه ارت توسط شرکت‌های تست چاه ارت مورد تایید وزارت کار صادر می‌شود. داخل گزارش تاییدیه، باید مشخصات شرکت به همراه مهر و امضا کارشناس مربوطه وجود داشته باشد تا نشان دهد که سیستم ارتینگ از نظر ایمنی و عملکرد، مطابق استانداردها است. تاییدیه چاه ارت مانند سایر گواهی‌های ایمنی، کاربردهای متعددی دارد که در ادامه به مهم‌ترین آن‌ها اشاره کرده‌ایم: 

1. تکمیل پرونده نظارت ساختمان 
2.  کاهش مسئولیت‌های حقوقی کارفرما هنگام بروز حوادث
3. حفظ ایمنی کارکنان
4. پیشگیری از برق‌گرفتگی
5.  حفاظت تجهیزات برقی 

 ۲ شرط مهم برای دریافت تاییدیه چاه ارت وجود دارد:

1.  مقاومت چاه ارت کمتر از ۲ اهم باشد.
2.  تمام فرم‌ها، چک‌لیست‌ها و آزمون‌هایی که کارشناسان وزارت کار برای بررسی ایمنی سیستم ارت و تأسیسات الکتریکی انجام می‌دهند، بدون نقص و هیچ‌گونه مغایرتی تأیید شوند.

نمونه برگه تاییدیه چاه ارت به‌صورت زیر است و فاکتورهایی مانند اطلاعات کارفرما و محل پروژه، مشخصات چاه ارت و تجهیزات، مقادیر اندازه‌گیری مقاومت زمین، وضعیت سیستم اتصال به زمین، نتیجه نهایی کارشناسی، مهر و امضای شرکت دارای صلاحیت در آن وجود دارد.

قیمت تست چاه ارت چقدر است؟ 

برای قیمت تست چاه ارت امکان تعیین نرخ ثابت و مشخص وجود ندارد زیرا به شرایط پروژه و نوع خدمات مورد نیاز بستگی دارد. معمولا شرکت‌های تست چاه ارت ابتدا محل قرارگیری چاه و نوع سیستم آن را مورد بررسی قرار می‌دهند سپس بر اساس تجهیزات مورد استفاده، قیمت تست چاه ارت بدون دستگاه یا با دستگاه را مشخص می‌کنند.

مهم‌ترین عواملی که بر قیمت تست چاه ارت تاثیر می‌گذارند را در جدول زیر مشاهده کنید: