جستجو کنید...
هشتگهای محبوب:
رله کنترل بار به دلایل مختلفی مانند تنظیمات نادرست، سیمبندی اشتباه یا بروز مشکل در موتور و مدار فرمان، دچار خطا میشود یا مدار را بهطور ناخواسته قطع میکند. بیتوجهی به این خطاها یا تشخیص اشتباه علت آنها، باعث آسیب دیدن موتور و تجهیزات، توقف خط تولید و افزایش هزینههای تعمیر و نگهداری میشود.
در نتیجه، آشنایی با خطاهای رایج رله کنترل بار و روش صحیح عیبیابی آن اهمیت زیادی دارد. به همین دلیل، در این مقاله، معنی کدهای خطا و چراغهای هشدار، ابزارهای موردنیاز برای عیبیابی و مراحل آن را بررسی میکنیم.

«توصیه ایمنی: پیش از شروع فرآیند عیبیابی رله کنترل بار، جهت حفظ سلامت خود و آشنایی با اقدامات لازم در مواقع اضطراری، حتماً مقاله [علائم برقگرفتگی و کمکهای اولیه] را مطالعه فرمایید.»
رله کنترل بار با بررسی جریان مصرفی موتور، از بروز مشکلاتی مانند اضافهجریان، کاهش جریان و عدم تعادل فازها جلوگیری میکند. گاهی رله بدون دلیل مشخص مدار را قطع میکند یا به خطا واکنش نشان نمیدهد و یا پس از رفع مشکل به حالت عادی برنمیگردد. علت این مشکلات همیشه خرابی خود رله نیست و عواملی مانند تنظیمات نادرست، سیمبندی اشتباه، اختلال در شبکه برق یا ایراد در موتور و کنتاکتور نیز در بروز آنها نقش دارند.
در ادامه، ۱۰ مورد از مشکلات رایج رله کنترل بار را به همراه علتهای احتمالی و روشهای عیبیابی و رفع آنها بررسی میکنیم.
| مشکل | علتهای احتمالی | روش عیبیابی |
| روشن نشدن رله | قطع بودن تغذیه، سوختن فیوز، سیمبندی اشتباه یا خرابی داخلی | بررسی ولتاژ تغذیه، فیوزها و اتصالات |
| قطع شدن مکرر مدار | اضافهجریان، کاهش جریان، عدم تعادل فازها، نوسان برق یا تنظیمات نادرست | بررسی کد خطا، اندازهگیری جریان سه فاز و کنترل تنظیمات |
| صادر نشدن فرمان قطع | تنظیمات حفاظتی نادرست، خطای اندازهگیری، سیمبندی اشتباه یا خرابی خروجی | بررسی تشخیص خطا، تنظیمات و عملکرد خروجی رله |
| وصل نشدن رله پس از رفع خطا | فعال بودن ریست دستی، باقی ماندن خطا یا تأخیر در وصل مجدد | بررسی وضعیت خطا، تنظیمات ریست و زمان تأخیر |
| اعلام خطای ناخواسته | تنظیم نادرست، خطای اندازهگیری، نصب اشتباه CT یا نوسان برق | مقایسه جریان واقعی با مقدار نمایشگر و بررسی CT و اتصالات |
| گرم شدن غیرعادی رله | تهویه نامناسب، اتصال ضعیف، جریان بیش از ظرفیت یا خرابی داخلی | بررسی محل گرما، تهویه، اتصالات و جریان عبوری |
| جرقه یا سوختگی ترمینالها | اتصال شل، انتخاب نادرست سیم و کابل، اضافهبار خروجی یا اتصال کوتاه | بررسی ترمینالها، سیمها، سطح مقطع و ظرفیت خروجی |
| عمل نکردن کنتاکتور | قطع تغذیه بوبین، خرابی بوبین، سیمبندی اشتباه یا خرابی خروجی رله | بررسی خروجی رله، مدار فرمان و ولتاژ بوبین |
| تشخیص ندادن کاهش جریان | غیرفعال بودن حفاظت، تنظیم نادرست حد جریان یا اختلال در CT | بررسی قابلیت حفاظت، حد پایین جریان و مسیر اندازهگیری |
| ادامه کار موتور پس از فرمان قطع | جوش خوردن کنتاکتور، سیمبندی اشتباه یا وجود مسیر بایپس | قطع ایمن مدار و بررسی کنتاکتور، سیمبندی و مسیر تغذیه |
علتهای احتمالی روشن نشدن رله کنترل بار عبارتاند از:

قطع شدن مکرر مدار معمولاً به دلیل عبور جریان از محدوده مجاز، افت جریان یا تشخیص عدم تعادل بین فازها اتفاق میافتد. البته گاهی مشکل از تنظیمات رله یا وضعیت مکانیکی موتور است. علتهای احتمالی عبارتاند از:

اگر رله کنترل بار شرایط غیرعادی را تشخیص دهد اما فرمان قطع صادر نکند، احتمال ایراد در تنظیمات حفاظتی، مدار اندازهگیری یا خروجی رله وجود دارد. گاهی نیز رله فرمان قطع را صادر میکند، اما اشکال در سیمبندی مدار فرمان مانع از قطع کنتاکتور میشود. علتهای احتمالی عبارتند از:

گاهی پس از برطرف شدن علت خطا، رله کنترل بار به وضعیت عادی برنمیگردد و اجازه راهاندازی مجدد موتور را نمیدهد. این وضعیت ممکن است به تنظیمات ریست، فعال بودن زمان تأخیر یا باقی ماندن ایراد در مدار فرمان ارتباط داشته باشد. علتهای احتمالی این مشکل عبارتند از:

گاهی رله کنترل بار بدون مشاهده اضافهبار مشخص، خطا اعلام میکند یا مدار را قطع میکند. این وضعیت به معنی خرابی رله نیست و ممکن است ناشی از تنظیمات حفاظتی، خطای اندازهگیری جریان یا نوسان در شبکه برق باشد. علتهای احتمالی عبارتند از:

گرم شدن بیش از حد رله کنترل بار معمولاً به دلیل شرایط نامناسب نصب، تهویه ضعیف یا مشکل در اتصالات است. البته محل ایجاد گرما اهمیت زیادی دارد؛ چون گرم شدن بدنه رله با داغ شدن ترمینالها علتهای متفاوتی دارد. علتهای احتمالی عبارتند از:

جرقه زدن، تغییر رنگ یا سوختگی ترمینالهای رله کنترل بار معمولاً نشانه اتصال نامناسب، افزایش مقاومت تماسی یا عبور جریان بیش از ظرفیت مجاز است. ادامه کار در این شرایط خطر آسیب به رله، سیمها و سایر تجهیزات تابلو را افزایش میدهد. علتهای احتمالی عبارتند از:

گاهی رله کنترل بار عملکرد درستی دارد، اما کنتاکتور با تغییر وضعیت خروجی آن وصل یا قطع نمیشود. در این شرایط، ایراد مربوط به مدار فرمان، اتصالات خروجی رله یا خود کنتاکتور است. علتهای احتمالی این مشکل عبارتند از:

یکی از وظایف برخی رلههای کنترل بار، تشخیص افت جریان موتور و شناسایی شرایطی مانند قطع بار است. این قابلیت در کاربردهایی مانند پمپها اهمیت زیادی دارد؛ زیرا کاهش جریان ممکن است نشانه خشککار کردن پمپ، قطع جریان سیال یا از دست رفتن بار مکانیکی باشد. البته همه مدلهای رله کنترل بار از حفاظت کاهش جریان پشتیبانی نمیکنند. علتهای احتمالی عبارتند از:

اگر رله کنترل بار خطا را تشخیص دهد و فرمان قطع صادر کند، اما موتور همچنان به کار خود ادامه دهد، امکان یک ایراد جدی در مدار قطع وجود دارد. این وضعیت خطرناک است؛ زیرا موتور با وجود فعال شدن حفاظت، همچنان در شرایط غیرعادی کار میکند. علتهای احتمالی عبارتند از:


| نام نشانگر | مفهوم رایج |
| OL | اضافهبار یا افزایش جریان بیش از حد تنظیم شده |
| UL | کاهش جریان یا بار کمتر از حد تنظیم شده |
| %A | نمایش درصد جریان نسبت به مقدار مرجع یا تنظیم شده |
| ON | وضعیت روشن یا فعال بودن دستگاه |
| OFF | وضعیت خاموش یا غیرفعال بودن دستگاه |
| OFF(u) | نشانگر مربوط به یکی از وضعیتهای قطع دستگاه؛ مفهوم دقیق آن به مدل رله بستگی دارد. |
| Normal | وضعیت عادی عملکرد رله |
| Delay | فعال بودن زمان تأخیر در عملکرد رله |
رله کنترل بار از طریق چراغهای نشانگر یا نمایشگر دیجیتال، وضعیت عملکرد و خطاهای دستگاه را اعلام میکند. کدهای OL و UL معمولاً به اضافهبار و کاهش بار اشاره دارند؛ بااینحال، معنی دقیق کدها و چراغها به مدل رله بستگی دارد. جدولهای زیر راهنمای عمومی بررسی این خطاها هستند.

این خطا زمانی رخ میدهد که جریان موتور از حد حفاظتی تنظیم شده در رله بیشتر شود.
| علتهای احتمالی | روش بررسی و رفع خطا |
| افزایش بار مکانیکی موتور | بار متصل به موتور و شرایط کاری دستگاه را بررسی کنید. |
| گیرپاژ یا اصطکاک در بخشهای مکانیکی | وضعیت یاتاقانها، محور و قطعات متحرک را بررسی کنید. |
| تنظیم نامناسب حد جریان رله | مقدار تنظیم شده را با جریان نامی درجشده روی پلاک موتور تطبیق دهید. |
| افت ولتاژ یا اختلال در شبکه برق | ولتاژ هر سه فاز و اتصالات تغذیه را بررسی کنید. |
| خرابی سیمپیچ یا اتصالات موتور | سیمپیچها و اتصالات موتور را توسط فرد متخصص بررسی کنید. |
نکته: در برخی رلهها، حفاظت اضافهبار از مشخصه معکوس زمان مانند I²t استفاده میکند؛ یعنی هرچه اضافهجریان بیشتر باشد، زمان قطع کوتاهتر است. این قابلیت به مدل رله بستگی دارد.
این خطا زمانی نمایش داده میشود که جریان موتور از حد پایین تنظیم شده در رله کمتر شود. در پمپها، افت جریان گاهی نشانه قطع جریان سیال یا خشککار کردن پمپ است.
| علتهای احتمالی | روش بررسی و رفع خطا |
| قطع جریان سیال یا خشککار کردن پمپ | مسیر مکش و خروجی، سطح سیال و منبع تأمین آن را بررسی کنید. |
| کاهش بار مکانیکی موتور | وضعیت دستگاه و بار متصل به موتور را ارزیابی کنید. |
| اختلال در عملکرد بخش مکانیکی | اجزای مکانیکی و نحوه انتقال بار را بررسی کنید. |
| تنظیم نامناسب حد پایین جریان | مقدار جریان حداقل را با شرایط عادی کار موتور تطبیق دهید. |
| اختلال در مسیر اندازهگیری جریان | اتصالات ورودی جریان و CT را در مدلهای دارای ترانس جریان بررسی کنید. |
نکته: حفاظت کاهش جریان در همه رلههای کنترل بار وجود ندارد. معنی دقیق کد UL را از دفترچه همان مدل بررسی کنید.
این خطا زمانی رخ میدهد که اختلاف جریان بین فازهای موتور از حد مجاز تنظیمشده در رله بیشتر شود. ادامه کار موتور در این شرایط، باعث افزایش دمای سیمپیچها و آسیب به موتور میشود.
| علتهای احتمالی | روش بررسی و رفع خطا |
| نامتعادل بودن ولتاژ سهفاز | ولتاژ هر سه جفت فاز را اندازهگیری و مقایسه کنید. |
| شل بودن یا معیوب بودن اتصال یکی از فازها | ترمینالها، کابلها و اتصالات را پس از قطع و ایزوله کردن برق بررسی کنید. |
| قطع شدن یک فاز یا اختلال در مسیر تغذیه | مسیر هر سه فاز و وضعیت تجهیزات حفاظتی را بررسی کنید. |
| خرابی سیمپیچ موتور | مقاومت سیمپیچها را در حالت بیبرق و با روش مناسب بررسی کنید. |
| نامتعادل بودن بار مکانیکی | وضعیت بار و عملکرد دستگاه متصل به موتور را ارزیابی کنید. |
| خطا در اندازهگیری جریان | اتصالات CT و مسیر اندازهگیری هر سه فاز را بررسی کنید. |
نکته: عدم تقارن جریان و عدم تقارن ولتاژ دو مفهوم متفاوت هستند. برای تشخیص دقیق علت خطا، جریان هر سه فاز و ولتاژ هر سه جفت فاز را بررسی کنید.

با اتصال ترمینال Auto به فاز، قابلیت ریست خودکار (Auto Recloser) فعال میشود. در این حالت، اگر رله بر اثر بروز خطا مدار را قطع کند، پس از پایان زمان تأخیر، دوباره وصل میشود. زمان انتظار برابر با مجموع زمان تنظیمشده On Delay و ۶۰ ثانیه است و بهصورت شمارش معکوس روی نمایشگر نشان داده میشود.
این فرایند در صورت تکرار خطا، حداکثر سه بار انجام میشود. اگر خطا پس از سه بار وصل مجدد همچنان تکرار شود، رله در حالت خطا باقی میماند و راهاندازی مجدد آن به ریست دستی نیاز دارد.
برای ریست دستی، کلیدهای مربوطه را همزمان فشار دهید. زمان قطع نیز طبق رابطه زیر محاسبه میشود:
زمان قطع = (اختلاف جریان)² ÷ زمان تنظیمشده برای قطع (OFF)
برای ورود به بخش تنظیم وضعیت، کلید مربوطه را به مدت ۲ ثانیه فشار دهید. در این بخش، وضعیت رله در حالت خطا (Error) و حالت عادی (Normal) روی نمایشگر نشان داده میشود و با کلیدهای بالا و پایین قابل تغییر است.

برای عیبیابی رله کنترل بار، بررسی را از اتصالات و تغذیه شروع کنید و سپس عملکرد موتور، خروجی رله و تنظیمات حفاظتی را بررسی کنید.
ابتدا وضعیت ظاهری دستگاه و سیمکشی آن را بررسی کنید:
با مولتیمتر، ولتاژ تغذیه رله را اندازهگیری و با مقدار نامی درج شده روی بدنه یا کاتالوگ مقایسه کنید. موارد زیر را بررسی کنید:
نکته مهم: توجه داشته باشید که ولتاژ تغذیه رله لزوماً با ولتاژ موتور یکسان نیست.
با کلمپمتر، جریان هر سه فاز موتور را اندازهگیری و با جریان نامی پلاک موتور و مقدار تنظیم شده روی رله مقایسه کنید. در این مرحله موارد زیر باید بررسی شوند:
نکته: اگر جریان اندازهگیری شده با مقدار نمایش داده شده روی رله اختلاف دارد، مسیر اندازهگیری و در مدلهای دارای CT، نسبت تبدیل، جهت نصب و سیمبندی ترانس جریان را بررسی کنید.
وضعیت خروجی رله را در حالت عادی و هنگام بروز خطا بررسی کنید. موارد مهم عبارتاند از:
تنظیمات رله را با مشخصات موتور و شرایط کاری آن تطبیق دهید:
در صورت نمایش خطا، موارد زیر را بررسی کنید:
نکته: در برخی مدلها، کد خطا تا زمان ریست روی نمایشگر باقی میماند؛ بنابراین باقی ماندن کد بهتنهایی نشانه تداوم خطا نیست.
اگر پس از انجام بررسیهای قبلی، اختلال همچنان ادامه داشت، احتمالا بخش داخلی رله خراب است. در این شرایط، بخش اندازهگیری جریان، مدار الکترونیکی و خروجی دستگاه باید توسط فرد متخصص بررسی شوند.
در صورت نیاز به تعویض رله، برای انتخاب دستگاه جدید مشخصات زیر را در نظر بگیرید:

