جستجو کنید...
هشتگهای محبوب:
هیت سینکها (Heatsink) یکی از اجزای کلیدی در سیستمهای الکترونیکی مدرن هستند که با هدف مدیریت حرارت قطعات الکترونیکی طراحی شدهاند. قطعات الکترونیکی، مخصوصا در دستگاههایی مانند چراغهای LED، بهشدت تحتتاثیر فشار حرارتی قرار دارند و درصورت حرارت زیاد، ممکن است آسیب و خسارات گستردهای ببینند. هیت سینکها با جذب و پخش حرارت در خارج از چراغها، به حفظ دما در سطوح ایمن کمک کرده و از آسیب رسیدن به قطعات حساس جلوگیری میکنند.
در دنیای امروز، با پیشرفت فناوری و افزایش نیاز به کارایی بالاتر و طولعمر بیشتر چراغهای روشنایی و نورپردازی، اهمیت هیت سینکها بیشتر از پیش احساس میشود. این ابزار نهتنها در سیستمهای روشنایی، بلکه در صنایع مختلفی مانند خودروسازی، تجهیزات پزشکی، سیستمهای انرژی تجدیدپذیر و دستگاه جوش نیز کاربرد دارد.
هدف از نوشتن این مطلب آشنایی با هیت سینک و معرفی انواع رایج آن، کاربردها و نحوه نصبشان در چراغهای LED است. در انتها به پرتکرارترین سوالات کاربران درباره هیت سینگ نیز پاسخ دادهایم.
هیت سینک قطعهای فلزی است که در داخل قطعات دیگر قرار میگیرد. این قطعه، گرمای تولیدشده را توسط سیستمی که در آن تعبیه شدهاست، جذب میکند و به هوای اطراف برمی گرداند و با اینکار، دمای سیستم در حد ثابت و مطلوب باقی میماند. هیت سینکها با جلوگیری از گرمای بیشازحد، به افزایش طولعمر کلی قطعات مختلف و عملکرد بهتر آنها کمک میکنند.
انواع مختلفی از هیت سینک در بازار وجود دارند که اغلب براساس مواد (مانند هیت سینکهای آلومینیومی، مسی و…) یا ظاهر (بهعنوان مثال هیت سینکهای پرهای و…) دستهبندی میشوند. نوع هیت سینک تا حد زیادی به نوع ساختار قطعه، بستگی دارد.
بیشتر مشکلاتی که باعث خرابی قطعات الکترونیکی و مخصوصا چراغهای LED میشود، ناشی از دمای بیشازحد است. بهعنوان مثال، دمای ناحیهای که در آن نیمههادی (جایی که نور تولید میشود) در چراغهای LED، باید پایین نگه داشته شود تا مشکلی در عملکرد و دوام چراغهای LED بوجود نیاید. بهطور کلی، طراحی یک سیستم حرارتی در چراغهای LED شامل 3 عامل است که عبارتنداز:
برای اینکه یک LED در جریانهای بالا و دماهای محیطی بالا بهخوبی کار کرده و نور مناسبی تولید کند، حرارت باید بهطور مؤثر از نیمههادی به محیط اطراف چراغ منتقل شود. حرارت همیشه از نواحی گرمتر به نواحی سردتر جریان مییابد تا تعادل دما برقرار شود. بنابراین، در اینجا مدیریت حرارت به معنای کاهش مقاومت حرارتی سیستم روشنایی است. این مقاومت حرارتی، میزان مقاومت را دربرابر جریان حرارت در مسیر حرارتی (که شامل تمام مقاومتهای حرارتی در سطح اجزا و اتصالات است)، اندازهگیری میکند.
یک طراحی حرارتی معمول برای سیستم روشنایی LED شامل مدیریت حرارت در دو سطح است: سطح بستهبندی (package-level) و سطح سیستم (system-level) چراغ روشنایی. مدیریت حرارت در سطح بستهبندی به مقاومت حرارتی بین نیمههادی و زیرلایه (پایهای که LED روی آن قرار دارد) و همچنین قابلیت اطمینان اتصالات لحیمکاری بین چراغ LED و برد مدار چاپی فلزی (MCPCB) میپردازد. مدیریت حرارت در سطح سیستم، انتقال حرارت از MCPCB به وسیله هیت سینک به محیط اطراف را مدیریت میکند.
برای حداکثر کردن جریان حرارت از MCPCB به هیت سینک، یک ماده واسط حرارتی (TIM) مانند چربی، اپوکسی یا پد، بین این دو جزء قرار میگیرد تا شکافها و فضاهای خالی پر شود. وظیفه هیت سینک این است که حرارت اضافی را از MCPCB به هوای محیط منتقل کند تا از تجمع حرارت در بستههای LED جلوگیری شود و برای این کار، نرخ انتقال حرارت هیت سینک باید از نرخ بار حرارتی که به نیمههادی وارد میشود، بیشتر باشد.
تقریبا تمام هیت سینکها، کنترل دما را در چهار مرحله اساسی انجام میدهند:
در این شرایط، منبع سیستمی است که حرارت تولید میکند و برای عملکرد صحیح سیستم، به حذف حرارت نیاز داریم. رایجترین منابع تولید حرارت عبارتنداز:
در انتقال حرارت از منبع به هیت سینک، حرارت بهطور طبیعی از طریق تماس فیزیکی به هیت سینک منتقل میشود. هدایت حرارتی ماده هیت سینک که در بخشهای بعدی به آن میپردازیم، بهطور مستقیم بر این فرآیند تأثیر میگذارد. به همین دلیل، در ساخت هیت سینکها معمولا از مواد با هدایت حرارتی بالا مانند مس و آلومینیوم استفاده میشود.
در این مرحله، حرارت در سراسر هیت سینک توزیع میشود و بهطور طبیعی از طریق هدایت به سمت محیط با دمای پایین حرکت میکند.
خارج شدن حرارت از هیت سینک به گرادیان دمای هیت سینک و مایع کاری آن (که معمولا هوا یا سیالی غیررسانا است) وابسته است. سیال از روی سطح هیت سینک گرم عبور میکند و از طریق انتشار حرارتی و همرفت، حرارت را از سطح به محیط اطراف منتقل میکند. این مرحله نیز برای حذف حرارت از هیت سینک به گرادیان دما وابسته است. درنتیجه، اگر دمای محیط از هیت سینک خنکتر نباشد، همرفت و حذف حرارت بعدی اتفاق نخواهد افتاد. همچنین، این مرحله جایی است که مساحت کل سطح هیت سینک تاثیر خود را میگذارد: هرچه مساحت بزرگتر باشد، ناحیه بیشتری برای انتشار حرارتی و همرفت وجود دارد.
هیت سینکها ابزاری مهم در مدیریت حرارت تجهیزات الکترونیکی و صنعتی هستند. این قطعات بهطور خاص برای جذب و پخش حرارت تولیدشده توسط اجزای مختلف طراحی شدهاند. در این قسمت، به برخی از کاربردهای اصلی هیت سینکها اشاره میکنیم:
هیت سینکها از مواد مختلفی ساخته میشوند که هر کدام دارای ویژگیها و مزایای خاص خود هستند. در این قسمت، به بررسی انواع هیت سینکها از نظر جنس، میپردازیم:
هیت سینکهای ساختهشده از آهن چدن بهدلیل وزن بالا و قابلیت هدایت حرارتی مناسب، معمولا در سیستمهای روشنایی بزرگ و صنعتی که نیاز به مدیریت حرارت بیشتری دارند، مورداستفاده قرار میگیرند. با این حال، آهن چدن بهدلیل احتمال بالای زنگزدگی و خوردگی، کمتر در چراغهای LED مدرن استفاده میشود. همچنین، وزن زیاد این هیت سینکها در طراحی و نصب چراغهای LED محدودیتهایی ایجاد میکند.
هیت سینکهای مسی بهدلیل ویژگی هدایت حرارتی بسیار بالا، یکی از بهترین گزینهها برای مدیریت حرارت سیستمهای مختلف و مخصوصا در چراغهای LED محسوب میشوند. مس میتواند حرارت را با سرعت بسیار بالایی جذب کرده و به محیط منتقل کند. با این حال، هزینه بالای مس و وزن نسبتا سنگین آن، میتواند محدودیتهایی برای استفاده از این نوع هیت سینکها ایجاد کند. به همین دلیل، هیت سینکهای مسی معمولا در کاربردهای خاص که نیاز به مدیریت حرارت دارند، مورداستفاده قرار میگیرند.
آلومینیوم یکی از محبوبترین مواد برای ساخت هیت سینکها است و بهدلیل وزن سبک، هزینه مناسب و قابلیت هدایت حرارتی خوبی که دارد، بهطور گستردهای در صنایع مختلف استفاده میشود. هیت سینکهای آلومینیومی دارای انواع مختلفی از طراحیهای خاص مانند پرههای ریز (Fins) هستند تا سطح تماس بیشتری با هوا داشته باشند و به این ترتیب، حرارت را به شیوه بهتری منتقل کنند. از دیگر ویژگیهای خوب آلومینیوم میتوان به مقاومت دربرابر زنگزدگی و عملکرد خوب در شرایط مختلف جوی اشاره کرد.
در جدول زیر، به تفاوتهای مهم هیت سینکهای آلومینیومی و مسی اشاره کردهایم:
| ویژگی | هیت سینک آلومینیومی | هیت سینک مسی |
| هدایت حرارتی | مناسب اما کمتر از مس است. | دارای هدایت حرارتی بسیار بالا، حدود ۴۰% بیشتر از آلومینیوم است. |
| وزن | سبکتر و مناسب برای استفاده در لوازم کوچک و قابلحمل است. | سنگینتر است و ممکن است محدودیتهایی ایجاد کند. |
| هزینه | ارزانتر و مقرونبهصرفهتر است. | گرانتر است و ممکن است برای پروژههای بزرگ با بودجه محدود مناسب نباشد. |
| مقاومت دربرابر زنگزدگی | معمولا کمتر از مس است، اما با پوششهای مناسب میتوان آن را بهبود داد. | مقاومت بیشتری نسبت به زنگزدگی دارد. با این حال، ممکن است در شرایط خاص دچار خوردگی شود. |
| فرایند تولید | بهراحتی با روشهای اکستروژن تولید میشود. | تولیدش دشوارتر است و نیاز به فرآیندهای خاص دارد. |
| کاربرد | برای اکثر کاربردهای عمومی و الکترونیکی مناسب است. | بیشتر در کاربردهای خاص که نیاز به مدیریت حرارت دارند، مناسب است. |
| طراحی | قابلیت طراحی با پرههای ریز برای افزایش سطح تماس را دارد. | دارای طراحیهای خاص برای بهینهسازی مدیریت حرارت سیستم است. |
هیت سینکها در شکلهای مختلفی تولید میشوند که هر کدام از این اشکال، برای کاربرد خاصی مناسباند. برخی از شناختهشدهترین انواع هیت سینک از نظر شکل و ظاهر عبارتنداز:








هیت سینکها از نظر نوع عملکرد به سه دسته اصلی تقسیم میشوند: هیت سینک فعال، هیت سینک غیرفعال و هیت سینک هیبریدی. در ادامه به توضیح هر یک از این انواع میپردازیم:
هیت سینکهای فعال شامل فنها یا سیستمهای خنککننده سیال هستند که بهطور فعال هوای سرد را به سمت هیت سینک میدمند و هوای گرم را از قسمتی دیگر خارج میکنند. این نوع هیت سینکها معمولا در قطعاتی با بار حرارتی بالا، مانند پردازندههای قدرتمند و کارتهای گرافیک، استفاده میشوند. با اینکه هیت سینکهای فعال بهدلیل توانایی در مدیریت سریع حرارت، برای سیستمهای با عملکرد بالا ایدهآل هستند، اما مشکلاتی مانند نویز و نیاز به نگهداری دارند.
هیت سینکهای غیرفعال بدون استفاده از فن یا پمپ کار میکنند. این هیت سینکها حرارت را بهطور طبیعی از طریق همرفت و رسانش، از قطعات داغ به محیط اطراف منتقل میکنند. طراحی این نوع هیت سینکها معمولا شامل پرههای بزرگ است تا حداکثر تماس با هوا را فراهم کنند. هیت سینکهای غیرفعال بهدلیل سادگی و عدم نیاز به برق، در دستگاههای کوچک و کممصرف استفاده میشوند.
هیت سینکهای هیبریدی ترکیبی از ویژگیهای هیت سینکهای فعال و غیرفعال هستند. این نوع هیت سینکها شامل یک هیت سینک غیرفعال با یک فن یا سیستم خنککننده اضافی هستند که در شرایط خاص فعال میشود. با استفاده از این سبک طراحی، کاربران میتوانند در شرایط عادی از خنککنندگی غیرفعال استفاده کنند. در مواقعی که دما به حدی بالا میرود که نیاز به خنککنندگی بیشتری وجود دارد، فن فعال شود. از هیت سینکها هیبریدی معمولا در سیستمهای با عملکرد بالا و در شرایط دمایی متغیر استفاده میشود.
هیت سینکها براساس روش تولید به چندین دسته مختلف تقسیم میشوند. در این بخش به برخی از انواع روشهای تولید هیت سینکها اشاره میکنیم:
نصب هیت سینکها به نوع هیت سینک و قطعه موردنظری که قصد نصب هیت سینک بر روی آن را دارید، بستگی دارد. در این قسمت، مراحل نصب صحیح هیت سینک بر روی چراغهای LED را بهصورت خلاصه و کامل توضیح دادهایم:
قبل از نصب، باید سطح هیت سینک و پشت LED را با الکل ایزوپروپیل تمیز کنید تا تمام آلودگیها و چربیها پاک شوند. همچنین، باید مطمئن شوید که سطوح تماس کاملا صاف و بدون خراش هستند. درصورت نیاز میتوانید از سمباده مخصوص برای صاف کردن سطوح استفاده کنید.
مقدار کمی خمیر حرارتی را به پشت LED و سطح هیت سینک بزنید. این کار به انتقال بهتر حرارت کمک میکند. البته در برخی موارد، میتوانید از چسب حرارتی مخصوص نیز استفاده کنید. این چسب باید دارای هدایت حرارتی بالا باشد.
چراغ LED را بهآرامی بر روی هیت سینک قرار دهید و مطمئن شوید که بهدرستی همراستا شدهاند. در ادامه، با استفاده از پیچهای مناسب و پیچ گوشتی، LED را به هیت سینک محکم کنید. دقت کنید که پیچها را بیشازحد سفت نکنید تا به LED آسیب نرسد.
پس از اتصال هیت سینک، سیمهای LED را به منبع تغذیه متصل کنید.
پس از نصب، اتصالات را بررسی کرده و مطمئن شوید که همهچیز بهدرستی کار میکند. برای تست، چراغ LED را روشن کرده و مطمئن شوید که دما در محدوده ایمن قرار دارد.
هیت سینک LED قطعهای است که بر روی این چراغ نصب میشود و دمای کلی آن را کنترل میکند. این قطعه برای کنترل دما و انتقال حرارت از سیستم از سه مکانیزم اصلی زیر استفاده میکنند:
در اکثر سیستمهای روشنایی LED، هدایت حرارتی اولین روش انتقال حرارت است که از ناحیه نیمههادی شروع میشود و حرارت از طریق اجزای مختلف به سطح هیت سینک منتقل میشود. هدایت حرارتی به معنای انتقال حرارت از طریق برخورد ذرات و حرکت الکترونها بین اشیاء با دماهای مختلف است. برای اینکه حرارت بهخوبی از هیت سینک LED خارج شود، دو عامل دخیل هستند: نوع مادهای که هیت سینک از آن ساخته شدهاست و شکل و طراحی هیت سینک. برخی از مواد مانند فلزات، آلیاژهای فلزی، سرامیکها و الماس، هدایت حرارتی خوبی دارند. بهعنوان مثال، مس بهترین هدایت حرارتی را دارد و پس از آن آلومینیوم در مقام دوم قرار میگیرد.
همرفت حرارتی به انتقال حرارت از طریق حرکت جرم یک سیال (مانند آب یا هوا) اشاره دارد. زمانی که اختلاف دما بین یک سطح جامد و سیالات اطراف آن وجود داشته باشد، مولکولهای سیال شروع به حرکت میکنند. این حرکت میتواند به دو صورت طبیعی یا اجباری باشد. در همرفت طبیعی، حرکت سیال بهدلیل اختلاف دما بین سیال و سطح جامد ایجاد میشود. در حالی که در همرفت اجباری، حرکات سیال به وسیله نیروی خارجی مانند فنها ایجاد میشود. همرفت اجباری نرخ انتقال حرارت را بهطور قابلتوجهی افزایش میدهد و به همین دلیل در سیستمهای خنککننده فعال استفاده میشود.
تابش حرارتی به انتقال حرارت از طریق جذب و انتشار امواج الکترومغناطیسی اشاره میکند و نیازی به یک محیط واسط ندارد. با افزایش دمای چراغ LED، انتقال حرارت از طریق تابش نیز افزایش مییابد، اما در دماهای معمولی (بین ۰ تا ۱۰۰ درجه سانتیگراد) این نوع انتقال حرارت معمولا نسبت به همرفت ناچیز است. میزان انتقال حرارت از طریق تابش حرارتی به نوع ماده و دمای سطح آن بستگی دارد.
استفاده از هیت سینک مناسب برای لامپ و چراغ ال ای دی، یکی از اقداماتی است که بهترین تولیدکنندگان صنایع روشنایی در ایران برای افزایش طول عمر محصولات خود استفاده میکنند.
از مهمترین مزایای استفاده از هیت سینکها در چراغ و لامپ ال ای دی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
دمای محل اتصال (junction temperature) بر ولتاژ پیشرو، توزیع قدرت طیفی و خروجی نوری LED تأثیر زیادی میگذارد. با افزایش دما، مقدار نوری که LED تولید میکند کاهش مییابد و این مورد بهدلیل غالبشدن ترکیب غیرتابشی در دماهای بالا است. همچنین، افزایش دما باعث کاهش انرژی باند گاف (باند گپ) در ناحیه فعال چراغ LED میشود که کاهش ولتاژ پیشرو و درنتیجه کاهش توان الکتریکی لامپ را بههمراه دارد و باعث کاهش خروجی نوری و عملکرد چراغ میشود. هیت سینکها با کاهش دمای چراغهای LED از کاهش توان جلوگیری کرده و عملکرد این چراغها را بهبود میدهند.
با افزایش دما، باند گاف بین باند هدایت و باند ظرفیت در لایههای نیمههادی چراغ LED باریکتر میشود. این تغییر باعث میشود که با هر 10 درجه سانتیگراد افزایش دما، یک نانومتر افزایش در طول موج غالب LED ایجاد شود. درنهایت، این امر منجر به تغییر رنگ به سمت انتهای بالای طیف رنگی و زردشدن نور چراغ میشود. همچنین، اگر لایه فسفر بالاتر از سطح اشباع کار کند، افت کارایی کوانتومی فسفر منجر به آبیشدن نور چراغ LED میشود.
هیت سینکها با حفظ دمای مناسب چراغ LED از تغییر رنگ آنها جلوگیری میکنند.
درصورتی که چراغهای LED برای مدتزمان طولانی در دماهای بالا کار کنند، کیفیت و طولعمرشان کاهش مییابد. معمولا به ازای هر 10 درجه سانتیگراد افزایش دما، عمر LED به میزان 30 تا 50 درصد کاهش مییابد. این کاهش طولعمر دائمی بهعنوان “کاهش لومن” شناخته میشود (شار نوری یا لومن چیست؟).
هیت سینکها در چراغهای خیابانی و نورپردازیهای صنعتی نقشی حیاتی در مدیریت حرارت ایفا میکنند. با وجود اینکه چراغهای LED حرارت کمتری نسبت به منابع نوری سنتی تولید میکنند، اما حرارت اضافی میتواند عمر و عملکرد آنها را کاهش دهد. هیت سینکها با افزایش انتقال حرارت به محیط، از داغشدن بیشازحد چراغ خیابانی جلوگیری کرده و به این ترتیب، قابلیت اطمینان و دوام این چراغها را افزایش میدهند.
استفاده از از هیت سینکها در این چراغها نهتنها به بهبود عملکرد نوری کمک میکند، بلکه هزینههای نگهداری و تعویض را هم کاهش میدهد.
انواع پروژکتور ال ای دی بهدلیل استفاده از لامپهای قوی و مدارهای الکتریکی پیچیده، حرارت زیادی تولید میکنند. هیت سینکها با جذب و پخش حرارت اضافی، به جلوگیری از داغشدن بیشازحد اجزای داخلی پروژکتورها کمک میکنند. این امر نهتنها به حفظ عملکرد بهینه پروژکتور کمک میکند، بلکه عمر مفید این چراغها را هم افزایش میدهد.
انواع وال واشر (Wall Washers) از چندین چراغ LED ساخته میشوند و بهعنوان جایگزینی برای پروژکتورها برای نورپردازی خطی بکار میروند. این منابع نوری، حرارت زیادی تولید میکنند که این حرارت میتواند بر عملکرد و عمر مفید آنها تأثیر منفی بگذارد. هیت سینکها با جذب و انتقال حرارت اضافی به محیط، از داغشدن بیشازحد این ابزار روشنایی جلوگیری کرده و به حفظ کارایی نوری و افزایش طولعمر آن کمک میکند.
با اینکه اینورترهای جوشکاری برای کار کردن در شرایط سخت و مدتزمان طولانی طراحی شدهاند، اما بهدلیل استفاده از تکنولوژیهای پیشرفته و توان مصرفی بالا، حرارت زیادی تولید میکنند و این امر میتواند باعث کاهش طولعمر و خرابی آنها شود. هیت سینکها با افزایش سطح تماس و بهبود انتقال حرارت، به دفع حرارت اضافی اینورتر جوشکاری کمک کرده و از داغشدن بیشازحد اجزای داخلی آن جلوگیری میکنند.
منابع: