مقایسه سیستم‌ کنترل روشنایی DMX با DALI: کدام یک بهتر است؟

کنترل روشنایی یک فناوری هوشمند است که با استفاده از آن می‌توانید میزان، کیفیت و ویژگی‌های نور یک منطقه خاص را به دلخواه خودتان تنظیم کنید. به‌عنوان مثال، کلید دیمر (دستگاهی برای کاهش نور) یک نمونه خوب از این فناوری است که امکان ایجاد جلوه‌های نوری مختلف را می‌دهد و همچنین با کم یا زیاد کردن توان مصرفی لامپ‌ها، شدت نور و میزان مصرف آن‌ها را تنظیم می‌کند.

در وسایل روشنایی فضای باز، ۲ نوع اصلی سیستم کنترل روشنایی داریم که عبارتند از DMX (مخفف عبارت Digital Multiplexing) و DALI (مخفف عبارت Digital Addressable Lighting Interface). با اینکه هر دو وسیله از کنترل‌های خودکار برای صرفه‌جویی در مصرف انرژی استفاده می‌کنند، اما نوع کنترل تجهیزات روشنایی و نورپردازی در آن‌ها متفاوت است.

بررسی کامل تفاوت‌ها، شباهت‌ها و کاربرد‌ها مشخص می‌کند که کنترل روشنایی با DMX بهتر است یا DALI؟

سیستم کنترل روشنایی DMX چیست و چگونه کار می‌کند؟

DMX512 یک سیستم برای کنترل روشنایی چراغ هاست که می‌تواند موارد دیگری را نیز کنترل کند. عبارت Digital Multiplex به معنای «تسهیم دیجیتال» است. در این دستگاه، پکیج‌هایی که بیشتر از یک پروتکل را تشکیل می‌دهند، تصمیم می‌گیرند که کدام دستگاه‌ها باید داده‌ها را دریافت کنند. به عبارتی دیگر، آدرس و اطلاعاتی درباره یک پکیج وجود ندارد و آدرس پکیج به مکانی که پکیج در آنجا قرار دارد اشاره می‌کند.

شما با کمک این دستگاه می‌توانید اتصالات الکتریکی را با کانکتورهای 5 پین XLR و رابط در یک جفت خط متعادل (با مرجع 0 ولت) برقرار کنید. همچنین، می‌توانید بایت‌ها و بیت‌ها را به پورت سریال 250000 bps ارسال کنید. استاندارد RS-485 نوعی رابط الکتریکی است.

عدد “512” در مدل “DMX512” به این معنی است که یک پکیج می‌تواند تا 512 بایت داده داشته باشد (513 بایت ارسال می‌شود، اما اولی استفاده نمی‌شود). یک پکیج می‌تواند تمام اطلاعات را در یک DMX نگه دارد.

در صورتی که هر چراغ فقط برای یک رنگ، مانند نور سفید، از دیمر اولیه پشتیبانی کند، یک بایت داده توانایی کنترل روشنایی یک چراغ را دارد. هر چراغ تا 255 سطح روشنایی، از کاملا خاموش (صفر) تا خیلی روشن (255) را دارد و شما می‌توانید میزان روشنایی 512 چراغ تک رنگ را با یک دستگاه DMX کنترل کنید. تعداد چراغ‌های رنگی که با این دستگاه کنترل می‌شوند نیز حداکثر ۱۷۰ تاست؛ زیرا هر چراغ رنگی دارای 3 کانال است و به ۳ بایت داده برای کنترل روشنایی نیاز دارد.

به همین ترتیب، حداکثر تعداد چراغ‌های RGBW و RGBWW متصل به دستگاه DMX معادل 120 عدد و حداکثر تعداد چراغ‌های RGBCCT برابر با 102 عدد خواهد بود.

سیستم کنترل روشنایی DALI چیست و چگونه کار می‌کند؟

عبارت Digital Addressable Lighting Interface به معنی «رابط روشنایی آدرس‌پذیر دیجیتال» است. این رابط شامل یک پروتکل ارتباطی دیجیتال برای مدیریت شبکه‌های کنترل روشنایی در پروژه‌های خودکارسازی ساختمان است. DALI یک استاندارد با علامت تجاری است که در سراسر جهان استفاده می‌شود و اتصال تجهیزات LED بسیاری از تولید‌کنندگان مانند ترانس‌های قابل‌تنظیم، ماژول‌های گیرنده و رله، منبع تغذیه، دیمر و… را آسان می‌کند.

برای بهبود این کنترل‌کننده روشنایی، نسبت به سیستم کنترل روشنایی 0-10 ولت قدیمی، پروتکل DSI Tridonic اضافه شده است. سیستم‌های DALI به سیستم کنترل اجازه می‌دهند با هر درایور LED (درایور ال ای دی چیست؟ – همه چیز درباره درایور LED) و بالاست و ترانس لامپ (یا دستگاه) در هر دو جهت ارتباط برقرار کنند. این در حالی است که کنترل‌های 0-10 ولت فقط امکان ارتباط در یک جهت را می‌دهند.

پروتکل DALI تمام دستورات را به دستگاه‌های کنترل LED می‌دهد و همچنین، کانال‌های ارتباطی مورد‌نیاز این دستگاه‌ها برای کنترل روشنایی ساختمان را فراهم می‌کند. این پروتکل مقیاس‌پذیر است و می‌توان از آن برای نصب‌های ساده و پیچیده استفاده کرد.

شباهت‌های بین DMX و DALI

با اینکه DMX و DALI عملکرد متفاوتی دارند، اما از بسیاری جهت شبیه به هم‌اند و می‌توانند در موقعیت‌های مختلف مفید باشند. در اینجا، به معرفی شباهت‌های این دو سیستم کنترل روشنایی و موارد استفاده‌شان در موقعیت‌های مختلف می‌پردازیم:

1- کنترل‌کننده‌های نور

شما برای برق‌رسانی بین هر گروه از وسایل روشنایی، به یک کنترل پنل نیاز دارید. این کنترل پنل‌ها به کاربران DALI اجازه کنترل روشنایی را می‌دهند. DMX نیز از کنترل‌کننده‌ای استفاده می‌کند که اطلاعات را به کنترل‌کننده مرکزی می‌فرستد. این کنترل پنل‌ها را می‌توان برای موارد زیادی مانند محو‌شدن (کم‌شدن نور) و تغییر رنگ استفاده کرد. کنترلرهای RS422 یا RS485 برای کنترل‌ رابط‌های خاص برای DMX استفاده می‌شوند.

2- فاصله اجرای عملیات

با اینکه از DMX و DALI در انواع سیم‌کشی استفاده می‌شود، اما در یک محدوده خاص کار می‌کنند. هر دو این سیستم‌ها به شما اجازه می‌دهند چراغ‌ها را تا فاصله 300 متری به کنترل‌کننده اصلی متصل کنید. این بدان معناست که برد کنترل اصلی باید در بهترین مکان ممکن قرار بگیرد و نباید در فاصله بیش از 300 متر از چراغ آن را نصب کنید. حتی سوپر گنبدهای مدرن مانند نمایشگاه‌ها، سالن‌های نمایش یا ورزشگاه‌ها هم قطری در حدود 210 متر دارند و شما امکان قرار دادن چراغ‌ها در همه مناطق این فضا را خواهید داشت.

3- چراغ‌های دکل بلند

با این دو کنترلر، چراغ‌های روی تیرهای دکل بلند را می‌توان روشن، خاموش یا تنظیم کرد؛ با این حال، سرعت عمل تغییرات روشنایی تحت‌تأثیر تفاوت سیم‌کشی قرار دارد. سیستم DALI به دو چراغ در هر واحد کنترل برای روشنایی دکل بالا و DMX به یک کنترلر رابط متفاوت برای هر بانک نور نیاز دارد.

4- چراغ‌های خارج از میدان (Off-field)

این سیستم‌ها به چراغ‌های موجود در جایگاه‌ها و دیگر محوطه‌ها متصل می‌شوند. به‌عنوان مثال، می‌توان از این دو سیستم کنترل روشنایی برای کم کردن نور راه‌پله‌های ورزشگاه برای ورود و خروج مردم و همچنین روشن‌تر کردن چراغ سمت نیمکت هر تیم در زمانی که آن تیم گل می‌زند، استفاده کرد.

تفاوت بین DMX و DALI

با وجود شباهت‌های فراوان، تفاوت‌هایی بین DMX و DALI وجود دارد که هر یک را برای کاربرد خاصی مناسب کرده است. برخی از این تفاوت‌ها را در جدول زیر مشاهده می‌کنید:

در ادامه، به بررسی برخی از تفاوت‌هایی که در جدول بالا معرفی کردیم می‌پردازیم:

1- کنترل رنگ

از بین این دو سیستم، فقط DMX به شما امکان تغییر رنگ را می‌دهد. شما می‌توانید یک لامپ ال‌ای‌دی خاص که قابلیت تغییر رنگ را دارد به این سیستم کنترل روشنایی متصل کرده و رنگش را تنظیم کنید. بهترین انتخاب RGB-LED است؛ با این حال، گزینه‌های بهتری هم برای روشنایی میدانی وجود دارد. از آنجایی‌که سیستم کنترل DALI فقط به‌عنوان یک کم‌کننده نور ساخته شده‌است، نمی‌تواند رنگ چراغ‌ها را تغییر دهد.

2- کنترل سرعت

در زمان استفاده از کنترلر DMX، تفاوت واضحی در سرعت اعمال تنظیمات روشنایی وجود دارد. فیکسچر، اطلاعات را به‌صورت بلادرنگ از طریق یک رابط ساده به شما می‌دهد. به دلیل نحوه تنظیم سیم‌کشی، این اطلاعات سریع‌تر ارسال می‌شوند و امکان کنترل فوری چراغ‌ها را فراهم می‌کند. سیستم DALI که از دو سیم استفاده می‌کند، تا 2 ثانیه تاخیر دارد. زمان تاخیر بیشتر باعث سخت‌تر شدن کنترل روشنایی نمی‌شود؛ اما مقایسه نتایج بیشتر طول می‌کشد.

3- سیستم دایمینگ

کنترل ساده دایمینگ DALI شامل یک نوار لغزنده و یک دکمه روشن/خاموش است. با DMX شما گزینه‌های مشابهی برای تاخیرها، FX و زمان محو‌شدن از پیش برنامه‌ریزی‌شده دارید. تفاوت اصلی این دو در این است که DALI یک چراغ هشدار برای چراغ‌هایی دارد که درست کار نمی‌کنند و DMX این چراغ را ندارد. وقتی صحبت از کنترل اولیه دایمینگ می‌شود، استفاده از کنترلر DALI از بسیاری جهات نسبت به کنترلر DMX آسان‌تر است.

4- کنترلر

کنترلر DALI شبیه یک کنترلر اسلاید است. کنترلر یک جعبه سیاه با یک سوئیچ است که آن را روشن و خاموش می‌کند و تعدادی کنترل کشویی دارد. پنل کنترلر DMX دارای کنترل‌هایی است که دکمه‌های اسلاید و از پیش تعیین‌شده دارند. همچنین، این پنل به شما امکان می‌دهد نور را برای تغییر و تطبیق رنگ‌ها کنترل کنید. همچنین، شما می‌توانید الگوهای مختلف نور و FX را با پیش‌تنظیم‌های داخلی DMX بسازید.

5- تعداد چراغ‌های متصل

DALI می‌تواند 64 چراغ را کنترل کند، اما DMX می‌تواند تا 512 چراغ و وسایل را به‌صورت جداگانه کنترل کند (1 کانال برای هر نور). با این حال، تعداد چراغ‌های متصل دلیلی برای برتری یکی نسبت به دیگری نیست. سیستم روشنایی DMX نورهای رنگی مختلف را کنترل می‌کند که می‌توان از آن‌ها برای ایجاد جلوه‌های خیره‌کننده استفاده کرد.

6- چراغ‌های نشانگر هشدار‌دهنده

طراحی DALI به‌گونه‌ای است که زمانی که یک سیستم روشنایی کار نمی‌کند، چراغ هشدار بلافاصله روشن می‌شود. این به این معنی است که چراغ یا پاسخ نمی‌دهد یا درست کار نمی‌کند. کم‌نور شدن چراغ‌های LED می‌تواند نشانه خراب‌شدن کنترلر روشنایی باشد. DMX به‌گونه‌ای تنظیم شده‌است که سیستم رابط اطلاعات را چه چراغ‌ها پاسخ دهند یا نه، به‌صورت بلادرنگ دریافت می‌کند.

7- تفاوت سیم‌کشی

سیم رابطی که DMX استفاده می‌کند، یک کابل مخابراتی CAT-5 است. به این ترتیب، اطلاعات به فیکسچر LED ارسال و دریافت می‌شود. با کمک این روش سیم‌کشی، اطلاعات در‌مورد نحوه عملکرد چراغ‌ها سریع‌تر و آسان‌تر قابل‌درک هستند. DALI نیز فقط از دو‌ سیم استفاده می‌کند و در‌نتیجه، رسیدن سیگنال به کنترل‌کننده اصلی بیشتر طول می‌کشد.

8- کنترل افکت‌ها

کنترلر DMX در ایجاد افکت‌های پیچیده، بسیار عالی عمل می‌کند. این کنترلر دارای افکت‌های اضافی است که می‌تواند یک نمایش نور LED خارق‌العاده را ایجاد کند. شما می‌توانید LED‌هایی را اضافه کنید که تغییر رنگ می‌دهند تا رقص نور بهتری داشته باشید.

مقایسه کاربردهای سیستم روشنایی DMX و DALI

حال که با شباهت‌ها و تفاوت‌های این دو سیستم کنترل روشنایی آشنا شدیم، بهتر است موارد استفاده آن‌ها در دنیای واقعی را بررسی کنیم تا ببینیم در هر موقعیت و مکان، بهتر است از کدام یک استفاده کنیم:

1- جاده‌ها و بزرگراه‌ها

نور، یک‌ بخش مهم و ضروری در رانندگی است. نور خوب و مناسب به رانندگان و افرادی که در حال پیاده‌روی هستند اجازه می‌دهد تا دید ‌خوبی در جاده داشته‌باشند و از خطرات موجود دوری کنند. برای اینکه نور را در جاده‌ها و بزرگراه‌ها به‌صورت یکنواخت و استاندارد بتابانند، چراغ‌های دکل بلند را در فواصل منظم در امتداد شبکه بزرگراه‌ها نصب می‌کنند. در اینجا از سیستم کنترل روشنایی DMX استفاده می‌شود؛ زیرا استفاده از آن نسبت به DALI آسان‌تر است.

2- زمین‌های ورزشی

برای ورزش‌های مختلف به نورهای مختلفی نیاز است و این به این معنی است که بسته به موقعیت و نوع ورزش، هم DALI و هم DMX می‌توانند انتخاب‌های خوبی برای نورپردازی زمین‌های ورزشی باشند. هدف از بکارگیری سیستم کنترل روشنایی در زمین‌های ورزشی این است که اطمینان حاصل شود که هم تماشاگران و هم بازیکنان اوقات خوبی را سپری می‌کنند و چراغ‌ها باعث ایجاد تداخل یا مزاحمت برای حضار نمی‌شوند.

به‌عنوان مثال، کنترلر DALI و میله‌های دکل بلند برای یک زمین تنیس بهترین کارایی را دارند؛ زیرا زمین تنیس کوچک است و DALI کنترل هر نور را به‌صورت جداگانه آسان‌تر می‌کند.

بهترین راه برای بهبود تجربه تماشاگر در زمین‌های ورزشی بزرگ، استفاده از سیستم DMX برای کنترل نورهاست. DMX سرعت عمل بیشتری دارد و جلوه‌های نور آن چشمگیر هستند و با کمک آن می‌توان رنگ نورها را فوراً تغییر داد تا برای مخاطب لذت‌بخش باشد.

پس هر دوی این کنترلرهای نور، انتخاب‌های بسیار خوبی برای زمین‌های ورزشی هستند. اما در اکثر اوقات، از کنترل‌کننده‌های DMX به جای DALI استفاده می‌شود.

3- مکان‌های تجاری

در مکان‌های تجاری مانند فرودگاه‌ها، فروشگاه‌های بزرگ و… معمولا تیرهای دکل بلند با چراغ‌های زیادی وجود دارند. همچنین، همه افراد در فرودگاه از جمله خلبانان به نور کافی نیاز دارند. در‌نتیجه، وجود هر دو نوع کنترل‌کننده‌های روشنایی در این اماکن بسیار مهم است. بیشتر اوقات، DMX برای مناطقی که نیاز به روشنایی ثابت دارند توصیه می‌شود، و معمولا بکارگیری کنترل روشنایی DALI برای مناطقی که نیاز به نور قابل‌تغییر دارند بهتر است.

پارامترهای انتخاب بین سیستم‌ روشنایی DMX و DALI

اگر قصد دارید بین سیستم‌های روشنایی DMX و DALI یکی را انتخاب کنید، باید تمام موارد زیر را در‌نظر داشته باشید:

1- زمان اتمام نصب

برای نصب و راه‌اندازی سیستم‌های DMX و DALI باید از یک برقکار آموزش‌دیده کمک بگیرید و کنترل‌کننده اصلی باید حداکثر 300 متر تا اتصال بعدی فاصله داشته باشد. اتصال بعدی می‌تواند شامل اضافه کردن کنترل محو‌کننده روشنایی باشد که به نور LED شما اجازه می‌دهد به‌درستی کم و زیاد شود. اگر از سیستم DMX استفاده می‌‌کنید، رابط سیم‌کشی CAT-5 باید با اتصال‌دهنده‌های سیم مخصوص متصل شود. اتصال صحیح تمام چراغ‌ها نیز زمان یکسانی می‌گیرد.

2- نوع چراغ‌های تغییر رنگ

چراغ‌های LED فقط با سیستم DMX قابلیت تغییر رنگ‌ها را دارند و شما باید تصمیم بگیرید که از کدام نور RGB-LED استفاده می‌کنید. این چراغ‌ها می‌توانند چراغ‌ حیاطی ایستاده، پروژکتور ال ای دی یا ترکیبی از هر دو باشند. به لطف سیستم DMX، می‌توانید تا 170 فیکسچر (3 کانال در هر لامپ RGB) را به سیستم  خود متصل کرده و با ترکیب سه رنگ، هر رنگی را که می‌خواهید با این چراغ‌ها درست کنید.

3- میزان سیم‌کشی درگیر

یک برقکار حرفه‌ای در یک استادیوم می‌داند که به میزان سیم‌کشی اغلب دو‌برابر آنچه محاسبه می‌شود نیاز خواهد داشت. قبل از شروع سیم‌کشی، هر چراغ باید برای اطمینان از اتصال مناسب بررسی شود. سیستم DALI نیز از دو کابل برای اتصال به هر فیکسچر استفاده می‌کند.

4- هزینه اضافه کردن چراغ‌های بیشتر

وقتی برای نورپردازی مکان‌های بزرگی مانند استادیوم ورزشی پول خرج می‌کنید، یک برنامه بلند‌مدت برای بازگرداندن پول خود دریافت خواهید کرد؛ زیرا استفاده از تجهیزات مناسب مانند نورپردازی LED در یک دوره طولانی بازده خوبی دارد. اما در هر‌صورت باید هزینه اضافه کردن چراغ‌های بیشتر را هم در‌نظر داشته باشید و از بین گزینه‌های موجود، بهترین را انتخاب کنید.

به‌عنوان مثال، چراغ‌های ورزشی ال ای دی 100٪ مقرون‌به‌صرفه هستند؛ زیرا 75٪ الی 85٪ در هزینه‌های انرژی صرفه‌جویی می‌کنند.

سوالات متداول کاربران درباره سیستم‌های کنترل روشنایی

1- بهترین سیستم کنترل روشنایی کدام است؟

اکثر کسب‌و‌کارها، کلید دیمر‌ یا سوئیچ کنترل هوشمند را به‌عنوان انتخاب استاندارد خود برای روشنایی هوشمند و کم‌مصرف انتخاب می‌کنند. دیمرهاو کلیدهای هوشمند به کاربران اجازه می‌دهند تا با تغییر میزان روشنایی نور، در مصرف انرژی صرفه‌جویی کنند. بیشتر اوقات، مردم از سیستم‌های کم‌کننده نور آنالوگ 0-10 ولت و سیستم‌های کم‌کننده نور DALI استفاده می‌کنند.

2- چه چیزی را می‌توانید با DMX کنترل کنید؟

DMX پروتکلی است که مواردی مانند چراغ‌ها و سیستم‌های مه‌شکن را کنترل می‌کند. از آنجایی‌که سیگنال این پروتکل یک‌جهته است، فقط می‌تواند از کنترل‌کننده یا اولین چراغ به آخرین چراغ حرکت کند.

3- سیستم کنترل نور DMX برای چه مواردی استفاده می‌شود؟

اگرچه DMX برای کنترل روشنایی سیستم‌های دود و مه، ویدئو و تعداد فزاینده‌ای از وسایل روشنایی خانگی که از نور LED استفاده می‌کنند، استفاده می‌شود. اما کاربرد اصلی آن کنترل روشنایی برای مکان‌های سرگرمی مثل نورپردازی اتاق فرار است.

4- به چند کانال DMX نیاز دارم؟

هر قطعه یا چراغ از نورپردازی خودکار به کانال مخصوص خود در DMX نیاز دارد. شما باید تعداد چراغ‌ها و رنگی/غیر‌رنگی بودن آن‌ها را مشخص کرده و سپس تعداد کانال‌های مورد‌نیازتان را محاسبه کنید.

5- چگونه می‌توانم از سوسو زدن چراغ‌های DMX خود جلوگیری کنم؟

اگر لامپ سوسو می‌زند یا کار نمی‌کند، اولین و ساده‌ترین کار این است که سیم‌کشی را بررسی کنید. بسیاری از مشکلات در روشنایی و اتصال زمانی رخ می‌دهند که از کابل‌های شکسته یا اشتباه در سیم‌کشی استفاده می‌شود.

6- چگونه می‌توان نور تجهیزات نورپردازی و روشنایی را کنترل کرد؟

• کنترل‌های اصلی روشنایی
• سوئیچ‌های دیمر
• حسگرها
• سیستم کنترل روشنایی DALI
• کنترل نور شبکه‌ای

7- حداکثر اجرای کابل DMX چقدر است؟

طبق مشخصات DMX، حداکثر طول 3281 فوت (حدود 1000 متر) است، اما در دنیای واقعی، هر پیوندی می‌تواند سیگنال را ضعیف کند. بهتر است کابل‌تان را از 1000 فوت (حدود 305 متر) بیشتر نکنید.

• منبع: www.ledyilighting.com