چک لیست نگهداری تابلو برق + روش‌های نظافت آن

تابلو برق نقش مهمی در برق‌رسانی یک ساختمان یا کارگاه صنعتی دارد. در مقاله تابلو برق چیست؟ – بررسی انواع و تجهیزات داخل تابلو گفتیم که تابلو برق یک محفظه است که تجهیزاتی مانند کلیدها، مینیاتوری‌ها، انواع رله‌، کنترلرها، قطع کننده‌ها و… داخل آن نصب می‌شود و کنترل و توزیع انرژی الکتریکی به عهده آن است. در صورتی که اجزای داخلی تابلو برق کثیف باشند یا برای آن‌ها مشکلی رخ بدهد، ایراداتی نظیر اتصال کوتاه یا افزایش مقاومت الکتریکی اتفاق می‌افتد و عمر مفید دستگاه به شدت کاهش پیدا می‌کند.

برای جلوگیری از بروز این اتفاقات، بهبود عملکرد تابلو برق و افزایش طول عمر آن، لازم است که تابلوهای برق به صورت دوره‌ای سرویس شوند. همچنین نظافت تابلو برق نیز یکی از دستورالعمل‌های مهم در اصول نگهداری تابلو برق است. رعایت نکات مهمی که در چک لیست نگهداری تابلو برق آورده شده است به همراه انجام اصولی نظافت تابلو برق مانع از خرابی زودهنگام دستگاه و تعویض آن می‌شود.

انجام تست‌های روتین و سرویس‌های دوره‌ای اولین اصول نگهداری از تابلو برق

انجام تست‌های روتین و سرویس‌های دوره‌ای تابلو برق

حفظ ایمنی تابلو برق از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. زیرا اگر به این موضوع توجهی نشود، اتفاقات جبران‌ناپذیری مانند آتش‌سوزی و برق‌گرفتگی رخ خواهد داد. به همین منظور در استانداردهای IEC61439-1 و IEC61439-2 یک‌سری تست‌های روتین و سرویس‌های دوره‌ای برای نگهداری از تابلو برق تعریف شده است که انجام آن‌ها ضرورت دارد. به طور کلی باید گفت که مهم‌ترین مراحل تست‌های روتین و سرویس‌های دوره‌ای که باید برای تابلو برق حتما انجام شود، عبارتند از:

1- چک کردن عایق

منظور از چک کردن عایق، انجام تست دی الکتریک و اندازه گرفتن مقاومت عایق است که برای انجام آن ابتدا تابلو برق را خاموش می‌کنند و کلیدها را در وضعیت ON قرار می‌دهند. سپس به کمک یک اهم‌متر که دارای حداقل ولتاژ 500VDC است، مقدار مقاومت عایق اندازه‌گیری می‌شود.

2- چک کردن وضعیت اتصال مدارات حفاظتی

نقش مدارهای حفاظتی این است که از مدار در برابر جریان اضافه بار یا اتصال کوتاه محافظت کنند. پس دستورالعمل دیگری که برای نگهداری از تابلو برق وجود دارد این است که وضعیت تمام اتصالات مدارهای حفاظتی به کار رفته در تابلو برق به طور دقیق چک شود و اگر مشکلی در اتصالات وجود دارد، در کمترین زمان ممکن از بین برود. چون اگر اتصالات مدارهای حفاظتی ایراد داشته باشند، با وارد شدن ولتاژ بیش از حد در مدار، کلیه قطعات و تجهیزات می‌سوزند و از کار می‌افتند.

3- بازرسی چشمی و بررسی عایق‌ها

بازرسی چشمی قطعات به کار رفته در تابلو برق یکی دیگر از دستورالعمل‌های اساسی برای نگهداری از تابلو برق است. زیرا در این فرایند، نحوه قرارگیری اجزای تابلو برق و سلامت فیزیکی آن‌ها به صورت چشمی مورد بررسی قرار می‌گیرد. طبق این دستورالعمل باید موارد زیر چک شود:

بررسی مدل سیم‌کشی داخلی تابلو برق
اندازه گرفتن قوس
بررسی نحوه قرار گرفتن تجهیزات جانبی
بررسی فاصله بین قطعات
بررسی وضعیت مکانیکی سیستم
بررسی درجه حفاظت یا همان IP تجهیزات به کار رفته
تست کردن عملکرد صحیح الکتریکی تجهیزات
بررسی وضعیت ظاهری تجهیزات داخلی تابلو برق

نظافت تابلو برق

گرد و غبار موجود در هوا به مرور زمان بر روی تجهیزات و قطعات داخلی تابلو برق انباشته می‌شوند. انباشت این ذرات موجب کاهش رسانش قطعات داخلی خواهد شد و اتفاقاتی مانند جرقه‌های الکتریکی بروز می‌دهد. به همین دلیل، نظافت دوره‌ای تابلو برق به خصوص تابلوهایی که در محیط‌های صنعتی وجود دارند، یکی از کارهای مهمی است که انجام آن ضرورت دارد. زیرا در محیط‌های صنعتی مواد آلاینده بیشتری وجود دارد.

روش‌های نظافت تابلو برق

نظافت تابلو برق بهتر است که طبق مراحل زیر صورت بگیرد:

ابتدا باید برق قطع شود تا جریان الکتریکی در تابلو وجود نداشته باشد.
سپس لازم است که با یک جاروبرقی یا دمنده (بلوور صنعتی)، گرد و غباری که روی قطعات وجود دارد از بین برود.
در صورتی که بر روی قطعات داخلی تابلو، روغن یا ماده‌ای چسبنده وجود دارد باید با یک حلال مناسب قطعات پاک شوند.
در پایان کار هم به کمک یک پارچه تمیز و خشک کلیه تجهیزات و قطعات خشک شوند تا علاوه‌بر پاک شدن آلودگی‌ها و رطوبتی داخل قطعات باقی نماند.

کنترل هیترها و تجهیزات روشنایی سیستم تابلو برق

معمولا برای جلوگیری از ایجاد رطوبت و شبنم داخل محفظه تابلو برق، باید دمای آن ۲۸ درجه باشد. زیرا رطوبت و شبنم منجر به زنگ زدن قطعات و تجهیزات داخلی می‌شوند. به همین منظور از دستگاهی به نام هیتر استفاده می‌کنند. هیتر در تابلو برق مجهز به ترموستات است و دمای داخل محفظه را به خوبی کنترل خواهد کرد و از ایجاد رطوبت پیشگیری می‌کند. در نتیجه یکی از اقداماتی که در حفظ و نگهداری بهتر تابلوهای برق تاثیر دارد این است که سلامت و عملکرد هیترها و تمام تجهیزاتی که به آن متصل هستند، به صورت دوره‌ای مورد بررسی قرار بگیرد و ایرادات آن از بین برود.

بررسی اتصالات، کلیدها، شستی‌ها در تابلو برق

عبور جریان برق در تابلو برق باعث ایجاد گرما در داخل محفظه تابلو می‌شود و همین گرما به مرور زمان موجب تغییر شکل اتصالات، کلیدها و شستی‌های به کار رفته در تابلوهای برق یا شل شدن آن‌ها خواهد شد. در نتیجه باید به صورت دوره‌ای وضعیت تمام اتصالات، کلیدها و شستی‌های داخل تابلوی برق مورد بررسی قرار بگیرد تا اگر هر کدام از آن‌ها شل شده‌اند یا تغییر شکل داده‌اند، ایراد آن از بین برود یا با یک قطعه جدید عوض شود.

آچار کشی کردن قطعات تابلو برق

گذشت زمان و کار کردن مداوم قطعات داخلی تابلو برق، باعث می‌شود که پیچ‌ها و اتصالات داخل تابلو برق کمی شل و عملکرد آن‌ها دچار مشکل شود. پس آچارکشی قطعات هم جزو اقداماتی است که به افزایش طول عمر تابلو برق کمک می‌کند و باید به طور منظم صورت گیرد.

تست عملکرد رله‌ها و تجهیزات حفاظتی تابلو برق

رله یک کلید هوشمند است که وظیفه قطع و وصل کردن جریان الکتریکی در مدار را به عهده دارد و به منظور کنترل جریان برق در مدار مورد استفاده قرار می‌گیرد. رله‌ها معمولا از نظر نوع عملکرد، ساختار، کاربرد و یک‌سری ویژگی‌های دیگر به انواع مختلفی همچون رله حالت جامد، رله الکترومکانیکی، رله زمانی و… تقسیم می‌شوند.

رله‌ها جزو تجهیزات حفاظتی به شمار می‌روند و خراب بودن منجر به آسیب دیدن سایر قطعات موجود در تابلو برق می‌شود. پس باید وضعیت آن‌ها به صورت دوره‌ای مورد بررسی قرار بگیرد و عملکرد آن‌ها به طور دقیق تست شود.

بررسی کابل‌ها و مقره‌ها در تابلو برق

کابل‌ها و مقره‌ها از دیگر تجهیزات مهم در تابلوهای برق به شمار می‌روند. زیرا جریان الکتریکی از طریق کابل‌ها در مدار جریان پیدا می‌کند و مقره‌ نیز نوعی عایق است که برای متصل کردن کابل‌ها به یکدیگر، کاربرد دارد. همانطور که قبلا هم گفتیم، عبور جریان برق در داخل مدارها منجر به تولید گرما می‌شود و گرمای حاصل از عبور جریان برق، کابل‌ها و مقره‌ها را شل می‌کند و ظاهر آن‌ها را تغییر می‌دهد.

با توجه به نقش مهمی که کابل‌ها و مقره‌ها در تابلوهای برق دارند، بررسی وضعیت کابل‌ها و مقره‌ها یکی دیگر از کارهای مهمی است که باید جزو دستورالعمل‌های نگهداری از تابلو برق قرار بگیرد. همچنین باید اگر کابل یا مقره‌ای مشکل دارد، نقص آن از بین برود یا یک کابل و مقره جدید جایگزین کابل و مقره آسیب دیده شود.

چک کردن مدارات کنترل در تابلو برق

مدار کنترل، قسمتی از یک مدار است که وظیفه کنترل و ارسال کردن فرمان در مدار را بر عهده دارد. چنانچه مدارهای کنترل تعبیه شده در تابلوهای برق آسیب ببینند، عملکرد سیستم دچار مشکل می‌شود. از آنجایی که به مرور زمان، مدارهای کنترل دچار فرسودگی می‌شوند، لازم است که عملکرد و وضعیت آن‌ها نیز هر چند وقت یک بار مورد بررسی قرار بگیرد.

روغن‌کاری قطعات مکانیکی تابلو برق

قطعات مکانیکی در تابلو برق شامل کلیدها، لولاها، قفل‌ها و انواع سکسیونر می‌شوند. درصورتیکه این قطعات سفت یا به اصلاح خشک باشند، هنگام کار کردن با هم درگیر شده و به خوبی کار نمی‌کنند. در نهایت عمر مفید دستگاه کاهش پیدا می‌کند. به همین علت یکی دیگر از کارهایی که منجر به افزایش طول عمر تابلو برق می‌شود، روغن‌کاری و گریس‌کاری قطعات مکانیکی تابلو برق است.

البته این نکته را هم باید اضافه کنیم که قبل از روغن‌کاری باید حتما، نظافت تابلو برق انجام شده و گرد و غبار روی تجهیزات کامل پاک شوند. زیرا وجود گرد و غبار، کیفیت روغن‌کاری را کاهش می‌دهد.

بررسی وضعیت ظاهری بدنه تابلو برق

در بخش‌های قبلی درباره نگهداری و تعمیر قطعات و تجهیزات داخلی تابلوهای برق صحبت کردیم. اما لازم به ذکر است که حفظ و نگهداری ظاهر بدنه تابلو برق نیز به اندازه سلامت تجهیزات داخلی آن اهمیت دارد. چون کثیف یا خراب بودن بدنه، از لحاظ بصری جلوه خوبی ندارد و به مرور زمان به قطعات داخلی هم آسیب وارد می‌کند.

معمولا رطوبت و آلاینده‌های موجود در هوا، رنگ بدنه تابلو برق را از بین می‌برند. پس بهتر است که وضعیت ظاهری بدنه تابلو هر چند وقت یک بار بررسی شود و اگر بخشی از آن رنگ پریده شده است و نیاز به رنگ زدن دارد، رنگ آمیزی شود.

چند نکته کلیدی برای افزایش طول عمر تابلو برق و افزایش ایمنی

اولین نکته مهم این است که تابلو برق باید در محلی قرار بگیرد که در معرض گرد و غبار نباشد. اگر در معرض گرد و غبار است، یک فن در کنار آن نصب شود تا آلودگی‌های محیطی را کنترل کند و میزان انباشت گرد و غبار به حداقل برساند.
در محیط‌های صنعتی بهتر است که فردی به عنوان اپراتور تابلو برق حضور داشته باشد. این فرد باید کلیه عوامل برق‌گرفتگی بداند و درباره نحوه صحیح کار با تابلو برق آموزش دیده باشد. حضور چنین فردی احتمال بروز بسیاری از اتفاقات ناگوار مانند برق گرفتگی و آتش‌سوزی را کاهش می‌دهد.
از آنجایی که احتمال آتش‌سوزی در تجهیزات برقی وجود دارد، به منظور حفظ ایمنی کارگاه صنعتی یا ساختمان، بهتر است که یک کپسول آتش نشانی، کنار تابلو برق نصب شود.
آشنایی با راهنمای نصب تابلو برق و رعایت استانداردهای نصب تابلو برق در افزایش ایمنی و افزایش طول عمر تابلو برق کمک می‌کند.