جستجو کنید...
هشتگهای محبوب:
برای انتقال جریان در سیستمهای صنعتی، کارگاهی، کارخانهها و… میتوانید از کابل برق سه فاز استفاده کنید. انواع مختلف کابل برق سه فاز مشخصات مختلفی دارند. هنگام خرید کابل سه فاز برق باید مشخصات مدلهای موجود را بررسی کنید. مشخصات کابل برق سه فاز باید با ویژگیها و مشخصات سیستم مورد نظر شما تناسب داشته باشد. در غیر این صورت کابل برق سه فاز قابلیت انتقال جریان و تحمل ولتاژ آن را نخواهد داشت. این موضوع برای سیستمهای صنعتی که جریان برق سه فاز به تجهیزات آنها وارد میشود، اهمیت بسیار زیادی دارد. بر همین اساس در ادامه مطلب به بررسی جزئیات بیشتری از انواع کابل برق سه فاز آلومینیومی و کابل برق سه فاز مسی میپردازیم.
برای انتقال جریان برق در سیستمهای سه فاز باید از کابل برق سه فاز استفاده کنید. انواع کابل برق سه فاز بدون استثنا دارای سه رسانای فاز هستند. به همین علت کابل برق سه فاز نامیده میشوند. در کنار این سه هادی فاز، ممکن است رسانای نول و ارت هم قرار بگیرند.
باتوجه به اینکه برق سه فاز معمولا در سیستمهای صنعتی، کارخانه، کارگاه و حوزههای این چنینی برقرار است، از انواع کابل برق سه فاز در صنایع مختلف استفاده میشود. با این حال کابل برق سه فاز آسانسور برای مصارف خانگی هم کاربرد دارد. بنابراین کابل مناسب برق سه فاز بر اساس کاربرد، انتخاب میشود.
انواع کابل برق سه فاز در مدلهای سه، چهار و پنج رشته تولید میشوند. در ادامه مطلب تعداد رشتههای انواع کابل برق سه فاز را معرفی میکنیم:
البته یک نوع کابل برق سه فاز دیگر هم تولید میشود، که استفاده از آن کمتر رایج است.

برای اطلاع از ولتاژ هر فاز در کابل برق سه فاز باید دو نکته مهم را بدانید. در کابل سه فاز برق، ولتاژ هر فاز به صورت جداگانه با ولتاژ دو فاز به صورت ترکیبی، با یکدیگر متفاوت است وولتاژ هر فاز به طور مستقل 220 ولت است. اما ولتاژ دو فاز در ترکیب با یکدیگر معمولا 380 ولت است.
دلیل این موضوع هم به زاویه قرارگیری فازها نسبت به یکدیگر ربط دارد. فازهای کابل برق سه فاز با زاویه 120 درجه نسبت به یکدیگر قرار میگیرند. این نوع طراحی به افزایش بازدهی و بهبود عملکرد کابل برق سه فاز برای تحمل و انتقال جریان کمک میکند.
هر یک از انواع کابل برق مناسب برای برق سه فاز از چند لایه اصلی و جانبی تشکیل میشوند. لایههای اصلی در همه کابلهای برق سه فاز مشترک هستند. لایههای جانبی نیز متغیر بوده و ممکن است در برخی از مدلها وجود نداشته باشند. هر کابل سه فاز برق از لایههای زیر تشکیل میشود:

در انواع سیم و کابل تک فاز و سه فاز، وظیفه انتقال جریان را هادی برعهده دارد. انواع کابل برق سه فاز میتوانند سه، چهار یا پنج رشته رسانا یا همان هادی داشته باشند. هادی کابل برق سه فاز از مس یا آلومینیوم تولید میشود.
برای جلوگیری از تماس مستقیم سیم کابل برق سه فاز (رساناها) با یکدیگر، از عایق استفاده میشود. عایق کابل برق سه فاز به صورت مجزا به دور هر یک از رشتههای رسانا قرار میگیرد. وجود هادی به جلوگیری از نشت جریان به بیرون از رسانا و حتی ساختار کلی کابل کمک میکند. عایق کابل برق سه فاز در جنسهای مختلف مانند پلی اتیلن، پی وی سی، پلی اتیلن کراس لینک، هالوژن فری و… تولید میشود.
خارجیترین لایه کابل سه فاز برق، روکش است. روکش به دور همه اجزای کابل برق سه فاز قرار میگیرد. به این ترتیب نه تنها ساختار کابل منسجم میشود، بلکه از وارد شدن آسیب به لایههای زیرین هم جلوگیری خواهد شد.
در کنار لایههای اصلی کابل برق سه فاز، برخی از مدلها دارای یک سری لایه جانبی نیز هستند. در ادامه مطلب لایههای جانبی کابل سه فاز برق را معرفی میکنیم:
آرمور یک لایه جانبی و اضافه است که وظیفه محافظت از لایههای داخلی کابل برق سه فاز را برعهده دارد. بخش آرمور یا زره از فولاد، آلومینیوم یا فیبرهای چند ساختی تولید میشود. وجود آرمور، میزان مقاومت کابل برق سه فاز را نسبت به فشار مکانیکی و آسیبهای محیطی افزایش میدهد. به طور کلی زره بعد از همه لایههای داخلی کابل، در زیر روکش خارجی قرار میگیرد. کابل آرموردار در مدلهای یک تا پنج رشته در بازار به فروش میرسد.
فضای خالی بین رساناهای کابل برق سه فاز با مادهای به نام فیلر پر میشود. استفاده از فیلر به حفظ ساختار گرد کابل برق سه فاز هم کمک میکند.
به منظور محافظت از کابل برق سه فاز در برابر مواد شیمیایی خورنده، از سرب استفاده میشود. وجود سرب باعث افزایش مقاومت، طول عمر و جلوگیری از ایجاد اختلال در عملکرد کابل خواهد شد.
بدون شک انواع کابل مناسب برای برق سه فاز با مدلهای تکفاز، تفاوتهای مهمی با یکدیگر دارند. در ادامه مطلب جدول کابل برق سه فاز و تفاوتهای آن با کابل تکفاز را قرار میدهیم:
| ویژگیها | کابل برق سه فاز | کابل برق تکفاز |
| تعداد رشته | سه، چهار و پنج رشته | دو و سه رشته |
| میزان جریان عبوری | بالا | کمتر |
| ساختار | پیچیده، مناسب برای اتصالات مثلث یا ستاره | ساده، مناسب برای اتصالات سبک |
| اتلاف انرژی | کمتر، به دلیل توزیع متعادل بار بین سه فاز | بیشتر، به دلیل انتقال بار از یک فاز |
| قیمت | گران | ارزانتر |
| قطر و حجم کابل | ضخیم و سنگین | نازک و سبکتر |
| کاربرد | صنعتی و در برخی موارد خانگی | خانگی |
برای دستهبندی انواع کابل برق سه فاز از معیارهای مختلفی استفاده میشود. جنس هادی یکی از اصلیترین معیارها برای دستهبندی کابل برق است. بر اساس این موضوع میتوانیم انواع کابل برق سه فاز را در دستههای زیر قرار دهیم:
بهترین فلز برای ساخت هادی کابل برق، مس است. مس رسانایی بسیار عالی و انعطافپذیری منحصر به فردی دارد. مقاومت الکتریکی مس در دمای 20 درجه سانتی گراد، 16.78 نانو اهم متر است. به همین علت جریان برق را به خوبی منتقل میکند. مقاومت کششی این فلز هم 200 تا 250 نیوتن بر متر مربع است. همه این ویژگیها باعث افزایش قیمت کابل برق سه فاز مسی میشود.
در کنار فلز مس، از آلومینیوم نیز برای تولید کابلهای برق استفاده میشود. مقاومت الکتریکی آلومینیوم نسبت به مس بیشتر است. به همین علت میزان رسانایی کمتری نسبت به مس دارد. قیمت ارزانتر آلومینیوم در مقابل مس، اصلیترین دلیل استفاده از این فلز برای تولید رسانای کابل برق است. از طرفی کابل آلومینیومی وزن و انعطافپذیری کمتری هم دارند.
هر یک از انواع کابل متناسب با اندازه سطح مقطع، تعداد رشته و جنس هادی، جریان با ولتاژ مشخصی را تحمل و منتقل میکنند. حداکثر ولتاژ قابل تحمل برای کابل برق سه فاز نشان دهنده قدرت کابل است. این موضوع به عنوان فشار قابل تحمل برای کابل نیز شناخته میشود. براساس میزان فشار، انواع کابل سه فاز برق در یکی از دستههای زیر قرار میگیرند:
این نوع کابل برق که با علامت LV نشان داده میشود، قابلیت انتقال جریان با حداکثر ولتاژ 3 کیلو وات را دارد. در این میان کابلهایی با توانایی انتقال 300 تا 1000 وات، کاربرد بیشتری دارند.
برای انتقال جریان برق سه فاز با ولتاژ حداکثر 33 کیلو وات میتوانید از کابل برق فشار متوسط استفاده کنید. کابل برق سه فاز فشار متوسط یا همان MV، مقاومت بیشتری هم نسبت به فشار مکانیکی، حرارت و سایر عوامل محیطی دارد.
اکثر کابلهای برق سه فاز فشار قوی برای انتقال جریان برق با ولتاژ حداکثر 230 کیلو وات طراحی میشود. انواع کابل برق سه فاز HV به دو دسته فشار قوی معمولی و فشار بسیار قوی یا EHV تقسیم میشود. کابلهای برق با فشار بسیار قوی/ کابل قدرت میتوانند جریان با ولتاژ حداکثر 430 کیلو وات را هم تحمل کنند.
برای کدگذاری و معرفی مشخصات، ویژگی و کاربردهای انواع کابل برق سه فاز علاوه بر حروف و اعداد، از سیستم رنگبندی هم استفاده میشود. در تصویر زیر با رنگبندی انواع کابل سه فاز برق آشنا خواهید شد:

باتوجه به اینکه هر یک از سیستمهای صنعتی و کارگاهی دارای تجهیزاتی با مشخصات متفاوت هستند، بنابراین برای برق رسانی به آنها نیز باید از کابلهایی با مشخصات مناسب استفاده شود. سایز کابل برق سه فاز از جمله مهمترین مشخصات این تجهیزات است که باید به درستی انتخاب شود. در جدول زیر انواع سایز کابل برق سه فاز را بررسی میکنیم:
| کابل سه فاز سه رشته | کابل سه فاز چهار رشته | کابل سه فاز پنج رشته |
| 1.5×3 | 1.5×4 | 1.5×5 |
| 2.5×3 | 2.5×4 | 2.5×5 |
| 4×3 | 4×4 | 4×5 |
| 6×3 | 6×4 | 6×5 |
| 10×3 | 10×4 | 10×5 |
| 16×3 | 16×4 | 16×5 |
| 25×3 | 25×4 | 25×5 |
| 35×3 | – | – |
| 50×3 | – | – |
| 70×3 | – | – |
| 95×3 | – | – |
بهترین کابل برق سه فاز مطابق با استانداردهای ملی و جهانی تولید میشوند. به بیان دیگر شرکتهای معتبر برای تولید کابلهای سه فاز باکیفیت و کارآمد، استانداردهای به روز را رعایت میکنند. این استانداردها مربوط به ایمنی، قابلیت تحمل ولتاژ، مقاومت در برابر شرایط محیطی، جنس هادی، تست عایق و… هستند. از جمله مهمترین استانداردهای بین المللی تولید کابل سه فاز برق VDE 0267 ،BS 5467 ،ISIRI 3569 و IEC 60562 هستند.
کابلهای برق سه فاز علامت اختصاری ندارید و از روی نام کابل باید تشخصی دهید که کابل سه فاز است یا نه! بر روی روکش خارجی انواع کابل برق سه فاز یک سری کد درج میشوند. هر یک از این کدها معنا و مفهوم خاصی دارند. با اطلاع از معنی هر کد میتوانید از مشخصات و ویژگیهای کابل سه فاز برق مطلع شوید. کدگذاری کابل برق سه فاز بر اساس استانداردهای مختلفی مانند استاندارد آلمانی VDE انجام میشود. مطابق با استانداردهای سیستم کدگذاری VDE، بر روی روکش هر کابل برق سه فاز، ترکیبی از حروف و عدد درج میشوند. این حروف و اعداد در 11 خانه مختلف (در 4 بخش) قرار میگیرند. مفهوم این کدها بر اساس استاندارد نام گذاری سیم و کابل در ایران، از سمت چپ به راست به شرح زیر است:

| شماره خانه | نوع | علامت اختصاری | توضیح کاربردی برای تشخیص سهفاز بودن |
| 1 | ساخت استاندارد کابل | N | مطابق با استاندارد VDE آلمان |
| 2 | جنس هادی | بدون حروف | کابل با هادی مسی با استاندارد |
| A | کابل نرم شده با هادی آلومینیومی با استاندارد | ||
| 3 | جنس عایق | Y | عایق پی وی سی از نوع پلی وینیل کلراید یا پروتودور PVC (اولین Y در ردیف حروف) |
| 2Y | عایق از نوع پلی اتیلن PE (دومین Y در ردیف حروف) | ||
| 2X | عایق از نوع پلی اتیلن کراسلینک شده XPLE (دومین 2X در حروف) | ||
| 4 | هادی هممرکز و حفاظ عایق | C | هادی هممرکز مسی ( در کابل فشار ضعیف و فشار قوی علامت سیم صفر (0) یا سیم نول است) |
| CW | هادی هم مرکز مسی موجی شکل (غلاف مفتولی مسی که به طور موجی شکل دور تا دور کابل را پوشانده است) | ||
| CE | هادی هم مرکز مسی بر روی هر هسته | ||
| S | حفاظ شامل سیم های مسی | ||
| SE | حفاظ شامل سیم های مسی بر روی هر هسته برای محدود کردن میدان مغناطیسی | ||
| 5 | جنس و نوع زره (آرمور) | B | زره نوار فولادی ( دارای 2 لایه تسمه فولادی گالوانیزه) |
| F | زره از سیم هایی از جنس فولاد گالوانیزه یا فولاد قلعاندود تخت | ||
| G | نوارهای فولادی گالوانیزه یا قلع اندود شده مارپیچی | ||
| R | زره از سیم های فولادی گالوانیزه یا قلع اندود شده با مقطع گرد | ||
| Gb | تسمه فولادی مارپیچی و نواری شکل برای محکم کردن F,R | ||
| Z | زره یا کابل مسلح با سیم پروفیلی | ||
| 6 | جنس شیلد یا غلاف | K | غلاف سربی |
| KL | غلاف آلومینیومی | ||
| E | کابل دارای سه غلاف سربی | ||
| Y | شیت یا غلاف PVC | ||
| 2Y | غلاف از جنس پلی اتیلن | ||
| A | غلاف خارجی دوبل | ||
| 7 | هادی حفاظتی در صورت وجود | J | کابل با هادی حفاظتی و رشته محافظ (دارای سیم ارت سبز – زرد) / معمولاً با 5× همراه میشود (یعنی سهفاز کامل) |
| O | کابل بدون هادی حفاظتی و رشته محافظ (بدون ارت) / در کابلهای سهفاز صنعتی رایج است (3× یا 4×) | ||
| 8 | تعداد رشتههای هادی کابل (سه هادی، چهار هادی، پنج هادی) | 3× | سه فاز بدون نول (L1 – L2 – L3) |
| 4× | سه فاز + نول (L1 – L2 – L3 – N) | ||
| 5× | سه فاز + نول + ارت (L1 – L2 – L3 – N – PE) | ||
| 9 | سطح مقطع هادی کابل | عدد (علامت ضربدر میان خانه شماره 9 و 8) | توان هر رشته سیم در درون کابل با واحد اندازهگیری قطر بر حسب میلیمترمربع |
| 10 | نوع شکل هادی (تکرشته/چندرشته/افشان) | (r) | هادی با سطح مقطع (دایره) گرد |
| (s) | هادی با سطح مقطع قطاعی (مثلثی) | ||
| (o) | هادی با سطح مقطع بیضی شکل | ||
| (e) | هادی مفتولی با سطح مقطع (دایره) گرد | ||
| (m) | هادی رشتهای افشان | ||
| (h) | هادی با سطح مقطع گرد تو خالی | ||
| (v) | هادی فشرده | ||
| re | هادی تک رشتهای سطح مقطع دایرهای (گرد) | ||
| rm | هادی چند رشتهای سطح مقطع دایرهای (گرد) افشان | ||
| sm | کابل چند رشتهای و قطاعی (مثلثی) | ||
| se | کابل قطاعی و هر قطاع (سکتور) به صورت مفتولی تک رشتهای (مثلثی) | ||
| AB | سیم مفتولی تک رشتهای | ||
| AF | سیم افشان چند رشتهای | ||
| MH | کابل چند رشتهای افشان | ||
| 11 | ولتاژ اسمی کابل | عدد (مثلاً 300/500 یا 0.6/1kV) | با واحد اندازهگیری کیلو ولت |
| کد روی کابل | نوع کابل سهفاز | کاربرد معمول |
| NYY-O 3×10 mm² | سه فاز بدون نول | پمپها، موتورهای صنعتی |
| NYY-J 4×16 mm² | سه فاز + نول | تابلو برق، یو پی اس، ورودی ساختمان |
| NYY-J 5×6 mm² | سه فاز + نول + ارت | انشعاب سهفاز کامل، آسانسور، موتورخانه |
| NYRY-J 4×25 mm² | سه فاز زرهدار | دفنی صنعتی (مسیری که ضربه/جوندگان دارد) |
| N2XY 4×10 mm² | سه فاز ولتاژ پایین XLPE | کابل ورودی ساختمانها و تابلوهای فشار ضعیف |
| N2XRY 5×50 mm² | سه فاز XLPE زرهدار | کابلهای زیرزمینی سنگین، پروژهها و کارخانهها |
میزان جریان عبوری از انواع کابل برق سه فاز به عوامل مختلفی مربوط است. تعداد رشته، جنس هادی و اندازه سطح مقطع کابل، مهمترین عوامل تعیین کننده میزان جریان عبوری هستند. با در نظر گرفتن این موضوع و موقعیت قرارگیری و نصب، بر اساس جدول جریان مجاز سیم و کابل، ظرفیت جریان انواع کابل برق سه فاز به شرح زیر است:
| سطح مقطع (میلی متر مربع) | جریان مجاز کابل سه و چهار رشته در نصب هوایی | جریان مجاز کابل سه و چهار رشته در نصب زمینی |
| 1.5 | 21 | 30 |
| 2.5 | 25 | 36 |
| 4 | 34 | 46 |
| 4 | 34 | 46 |
| 6 | 44 | 58 |
| 10 | 60 | 77 |
| 16 | 80 | 100 |
| 25 | 105 | 130 |
| 35 | 130 | 155 |
| 50 | 160 | 185 |
| 70 | 200 | 230 |
| 95 | 245 | 275 |
| 120 | 285 | 315 |
| 150 | 325 | 355 |
| 185 | 370 | 400 |
| 240 | 435 | 465 |
| 300 | – | – |
| 400 | – | – |
| 500 | – | – |
هنگام انتخاب و خرید کابل سه فاز باید نکات مختلف و مهمی مانند ظرفیت جریان کابل مناسب را در نظر بگیرید. برای محاسبه ظرفیت جریان کابل میتوانید از فرمول زیر استفاده کنید:
P ÷ (U × 1.732 × cosΦ) = I
برای یک موتور ۷.۵ کیلووات سهفاز نیاز به کابل سه فاز داریم. برای انتخاب کابل سه فاز ابتدا کیلووات را با وات تبدیل میکنیم. سپس اعداد را در فرمول بالا جایگذاری میکنیم:
۷.۵ kW × 1000 = 7500 W
7500 ÷ (380 × 1.732 × 0.85) = 13.4 آمپر
نتیجه میگیریم که باید جریان هر فاز برای موتور ۷.۵ کیلووات سهفاز، حدود ۱۳.۴ آمپر باشد. کابل پیشنهادی؛ ( NYY-J 4×2.5 mm²) و در صورت نیاز به کابل سه فاز با ارت (NYY-J 5×2.5 mm²) است.
هر یک از انواع کابل برق سه فاز با مشخصات مختلف برای انتقال جریان در حوزههای متفاوت کاربرد دارند. کاربرد کابل سه فاز برق هم به کارخانه، کارگاه و صنعت محدود نیست. بلکه در ورودی خانههای مسکونی، آسانسور و… هم از کابل برق سه فاز استفاده میشود. از جمله مهمترین کاربردهای کابل سه فاز برق میتوانیم به موارد زیر اشاره کنیم:
به طور کلی برای انتقال جریان برق سه فاز در هر حوزهای از کابل برق سه فاز استفاده میشود.
انواع سیم و کابل
استفاده مناسب از انواع کابل برق سه فاز در حوزههای مختلف، مزایای مهمی به همراه دارد. این مزایا نسبت به استفاده از کابل برق تکفاز سنجیده میشوند. از جمله مهمترین مزایای استفاده درست از کابل برق سه فاز میتوانیم به موارد زیر اشاره کنیم: