5 علت برعکس چرخیدن موتور کولر آبی (راهنمای برطرف کردن علت‌ها)

کولر آبی یکی از بهترین سیستم‌های سرمایشی برای مناطق گرم و خشک است چون هوای محیط را سرد و کمی مرطوب می‌کند. نحوه کار کردن کولرهای آبی به این صورت است که موتور کولر، پروانه آن را به حرکت درمی‌آورد و با حرکت کردن پروانه، هوای محیط داخلی به درون کولر کشیده می‌شود. سپس دمای این هوا با عبور از پوشال‌ها خیس کاهش پیدا می‌کند و مجدد به‌صورت هوای خنک در محیط  به گردش درمی‌آید.

در نتیجه باید گفت که موتور یکی از اجزای بسیار مهم کولر آبی است و اگر مشکلی در آن رخ دهد، قطعات دیگر کولر هم به‌درستی کار نمی‌کنند. برعکس چرخیدن موتور کولر جزو مشکلات رایجی است که برای موتور کولر پیش می‌آید.

 با توجه به‌این که به روزهای گرم تابستان نزدیک می‌شویم، در ادامه تمام علت‌هایی که باعث برعکس چرخیدن موتور کولر آبی می‌شود، بررسی می‌کنیم و راه‌حل برطرف شدن آن‌ها را نیز ارائه می‌دهیم.

جدول علت‌های برعکس چرخیدن موتور کولر آبی 

مشکلات برعکس چرخیدن موتور کولر آبی 

نقش موتور در کولر آبی مانند قلب در بدن انسان است و همانطور که اگر قلب به خوبی کار نکند، سایر اندام‌های بدن به تدریج از کار می‌افتند؛ موتور نیز اگر به‌درستی کار نکند مشکلات متعددی برای کولر رخ خواهد داد:

1. کولر محیط را سرد نمی‌کند بلکه آن را گرم می‌کند: پیامد اصلی برعکس چرخیدن موتور این است که عملکرد پروانه دچار مشکل می‌شود و به جای آن که هوای اتاق را بگیرد و پس از سرد کردن دوباره به سمت آن بفرستد، هوای گرم محیط بیرون را به داخل می‌کشد و آن را در محیط اتاق پخش می‌کند.
2. دور تند یا کند موتور به‌درستی کار نمی‌کند: یکی دیگر از مشکلاتی که بر اثر برعکس چرخیدن موتور رخ می‌دهد، اختلال در عملکرد دور تند یا کند کولر است. یعنی کولر بعد از فشردن کلید دور تند همچنان روی دور کند حرکت دارد یا بالعکس.
3. صداهای ناهنجار و عجیب از کولر شنیده خواهد شد: برعکس کار کردن موتور کولر منجر به لرزش بدنه آن و صدا دادن قطعات داخلی دیگر می‌شود. این مورد معمولا بسیار آزاردهنده است و سریع باید مشکل موتور کولر را برطرف کرد.
4. خازن کولر به درستی کار نمی‌کند و می‌سوزد: خازن کولر نیروی گشتاور موتور را تامین می‌کند تا قادر به حرکت کردن باشد. زمانی که موتور در جهت عکس حرکت می‌کند، این قطعه کار خود را به‌درستی انجام نمی‌دهد و حتی ممکن است که بسوزد.
5. سایر قطعات کولر آسیب می‌بینند: برعکس چرخیدن موتور منجر به لرزش کولر خواهد شد و این موضوع به مرور زمان به سایر قطعات کولر مانند تسمه، پمپ آب، بلبرینگ و… آسیب وارد می‌کند.
6. موتور پس از مدتی می‌سوزد: موتور کولر طوری طراحی شده است تا در یک جهت مشخص کار کند. در نتیجه اگر به‌صورت طولانی مدت در جهت عکس بچرخد، دچار سوختگی می‌شود.

علت‌های برعکس چرخیدن موتور کولر آبی 

زمانی که موتور کولر آبی در خلاف جهت اصلی خود بچرخد، عملکرد آن دچار مشکل می‌شود و به جای آن که هوای سرد در محیط گردش داشته باشد، هوای گرم و مرطوب در آن پخش خواهد شد. طبق بررسی‌هایی که انجام دادیم، موارد زیر علت‌های شایع برعکس چرخیدن موتور کولر آبی هستند:

1- اشتباه در اتصال سیم‌های موتور

اولین و شاید مهم‌ترین دلیل، برعکس چرخیدن موتور این است که سیم‌کشی موتور طبق اصول انجام نشده باشد. مثلا اگر سیم فاز و نول جابجا قرار گرفته باشند، موتور برعکس می‌چرخد. چون موتورهای کولرهای آبی تک فاز القایی هستند و جهت حرکت آن‌ها به ترتیب اتصال سیم‌پیچ‌ها بستگی دارد. در واقع باید گفت که جابجا وصل کردن سیم‌ها یا تغییر قطبیت (قطب مثبت و منفی) اتصال خازن، باعث ایجاد اختلاف فاز بین جریان‌های دو سیم‌پیچ معکوس می‌شود و در همین راستا روتور موتور برعکس می‌چرخد.

راه‌حل برطرف کردن این مشکل:

• ابتدا باید از روی دفترچه راهنمای کولر آبی یا نقشه سیم‌کشی موتور، روش اصولی سیم‌کشی بررسی شود.
• سپس اتصالات سیم‌های متعلق به موتور، خازن و ترمینال‌های اتصال مورد بررسی قرار بگیرد.
• طرز قرار گرفتن سیم‌های فاز و نولی که به ورودی موتور وصل هستند باید بررسی شوند.
• نحوه اتصال سیم‌های مربوط به سیم‌پیچ راه‌انداز و اصلی و همچنین جهت قطب‌های خازن باید بررسی شود.
• در صورتی که محل قرار گرفتن کابل کولر و اتصالات طبق دفترچه راهنما یا نقشه سیم‌کشی نیست باید سیم‌ها و اتصالات مطابق دفترچه یا نقشه سیم‌کشی موتور قرار بگیرند.
• چنانچه خازن دارای قطبیت (قطب مثبت و منفی) است و قطب‌های آن اشتباه وصل شده‌اند باید هر قطب را به جای اصلی خود وصل شود. البته این نکته را هم باید اضافه کرد که اغلب خازن‌های AC فاقد قطبیت هستند.
• بعد از بررسی صحیح بودن اتصالات، باید ترمینال‌ها و پیچ‌های اتصال سیم‌ها محکم بسته شوند زیرا سست بودن اتصالات سیم‌ها منجر به لرزش و قطع شدن آن‌ها می‌شود.
• چنانچه در اتصالات سیم‌ها و اشتباهی وجود داشته است، بعد از تصحیح آن موتور باید در جهت اصلی خود حرکت کند.
• اگر موتور باز هم برعکس چرخید، ممکن است که مشکل سیم‌ها و اتصالات برطرف نشده باشد و باید مجدد آن‌ها را بررسی کرد.

• سیم‌های کولر آبی را چگونه وصل کنیم؟ | آموزش سیم کشی کولر آبی طبق رنگبندی

2- مشکل در سیم‌پیچی موتور

موتورهای کولر آبی از نوع تک‌ فاز هستند و دو سیم‌‌پیچی دارند که یکی از آن‌ها سیم‌پیچی اصلی و دیگری سیم‌پیچی کمکی یا استارت است. سیم پیچی کمکی از طریق خازن یا سایر روش‌ها، یک میدان مغناطیسی به وجود می‌آورد تا روتور بتواند بچرخد. در صورتی که سیم‌‌پیچی قطع شود یا اتصال کوتاه در آن اتفاق بیفتد، میدان مغناطیسی صحیحی ایجاد نمی‌شود و روتور در جهت صحیح نمی‌‌چرخد.

به‌علاوه باید افزود که گاهی اوقات هنگام تعمیر کردن موتور، ممکن است که سیم‌ها اشتباه وصل شوند که این موضوع نیز روی جهت حرکت موتور تاثیر می‌گذارد.

راه‌حل برطرف کردن این مشکل:

• باید نحوه اتصال سیم‌های ورودی به موتور بررسی شود که آیا صحیح و محکم وصل شده‌اند یا نه.
• در صورتی که موتور ترمینال باکس دارد، اتصالات داخل آن باید مورد بررسی قرار بگیرد.
• اگر سیم‌کشی داخلی کولر تغییر پیدا کرده است، باید سیم‌ها در حالت اولیه در جای خود قرار بگیرند.
• عملکرد فن باید چک شود که برای انجام این کار باید زمانی که موتور خاموش است، فن با دست چرخانده شود. اگر فن راحت و بدون صدا چرخید یعنی سالم است. ولی اگر با صدا چرخید یا هنگام چرخیدن گیر کرد یعنی فن مشکل دارد. پس لازم است که ایرادات فن برطرف شود زیرا مشکل داشتن فن، روی جهت گردش موتور تاثیر می‌گذارد.
• اگر بعد از انجام کارهایی که تاکنون گفتیم، باز هم موتور مشکل داشت و برعکس چرخید یعنی سیم‌پیچی دچار اتصال کوتاه داخلی، قطعی یا سوختگی جزئی است و باید یک متخصص آن را بررسی کند.

• راهنمای خرید موتور کولر آبی – بررسی کامل انواع و ساختار

3- مشکل در خازن

خازن در موتورهای تک فاز القایی، یک اختلاف فاز بین جریان سیم‌پیچ اصلی و سیم‌پیچ کمکی ایجاد می‌کند تا یک میدان مغناطیسی دوار به‌وجود بیاید. میدان مغناطیسی  باعث می‌شود که موتور توانایی گردش در جهت صحیح را داشته باشد. زمانی که خازن مشکل پیدا می‌کند، اختلاف فاز مناسب بین سیم‌پیچ‌ها ایجاد نمی‌شود و موتور از همان لحظه استارت معکوس می‌چرخد. البته لازم به ذکر است که اشتباه وصل کردن سیم‌های موتور یا خازن نیز منجر به معکوس شدن چرخش موتور خواهد شد.

راه‌حل برطرف کردن این مشکل:

•  سیم‌کشی موتور و خازن باید با نهایت دقت چک شود.
• ظاهر خازن باید مورد بررسی قرار بگیرد چون اگر خازن باد کند یا نشتی داشته باشد یعنی مشکل دارد و باید در اسرع وقت تعویض شود.
• ظرفیت خازن باید از طریق یک مولتی‌متری که قابلیت اندازه‌گیری خازن را دارد، بررسی شود و مقدار اندازه‌گیری باید با محدوده که روی خازن نوشته شده است، برابر باشد. در واقع عدم برابری این مقدار، نشان‌دهنده این است که خازن مشکل دارد و باید با یک خازن جدید عوض شود.

نکته مهم: پیش از بررسی و تست خازن باید آن را تخلیه کرد چون بار الکتریکی که در خازن ذخیره شده است، احتمال دارد که منجر به برق‌گرفتگی فرد حین تست شود.

4- مشکل در بلبرینگ‌ها

بلبرینگ‌ها وظیفه کاهش اصطکاک بین قطعات متحرک را بر عهده دارند و باعث می‌شوند که شفت موتور، صاف و آزادانه حرکت کند. این قطعه به مرور زمان فرسوده، کثیف یا آسیب‌دیده می‌شود و در نتیجه اصطکاک بین قطعات متحرک افزایش پیدا می‌کند و همین موضوع منجر به اختلال در حرکت موتور می‌شود. در واقع زمانی که بلبرینگ‌ها دچار مشکل می‌شوند، شفت موتور ناهموار و غیرطبیعی حرکت می‌کند و موتور کولر برعکس می‌چرخد. 

به علاوه باید اضافه کرد که مشکل‌دار بودن بلبرینگ در ایجاد میدان مغناطیسی موتور هم اختلال ایجاد می‌کند و این اتفاق منجر به برعکس چرخیدن موتور کولر می‌شود.

راه‌حل برطرف کردن این مشکل:

• اولین قدم این است که وضعیت بلبرینگ‌ها از نظر آسیب، زنگ‌زدگی یا کثیفی مورد بررسی قرار بگیرد.
• در صورتی که بلبرینگ‌ها فرسوده یا زنگ‌زده هستند باید با بلبرینگ‌های جدید و سالم عوض شوند.
• بلبرینگ‌های جدید باید به‌درستی و در محل مناسب نصب شوند و با موتور سازگاری کامل داشته باشند.

5- ایراد در سیم‌کشی ساختمان

موتور کولر آبی جزو موتورهای الکتریکی AC است و جهت چرخش این مدل موتورها به تغییر فاز تغذیه ورودی وابسته است. در صورتی که سیم‌کشی ساختمان، اصولی و استاندارد باشد، سیم‌های فاز و نول در محل مناسب خود قرار می‌گیرند تا موتور در جهت صحیح حرکت داشته باشد. اگر سیم‌کشی ساختمان مشکل داشته باشد یا به تازگی تغییری در آن رخ داده باشد، امکان جابجایی سیم فاز و نول ساختمان وجود دارد. در نتیجه، زمانی که سیم‌های موتور و سیم‌های مربوط به سیم‌پیچ‌های راه‌انداز، به سیم‌کشی ساختمان وصل می‌شوند، چرخش موتور کولر با مشکل مواجه خواهد شد.

راه‌حل برطرف شدن این مشکل:

• ابتدا باید تمام سیم‌ و کابل‌های ورودی به موتور یعنی سیم‌هایی که از جعبه تقسیم یا کلید کولر به موتور وصل می‌شوند، مورد بررسی قرار بگیرند. 
• وضعیت اتصالات سیم و کابل باید از نظر قطعی، شل شدگی یا اتصال اشتباهی بررسی شود.
• وضعیت اتصال سیم‌های فاز و نول باید چک شود زیرا ممکن است که به دلیل تعمیرات کولر یا سیم‌کشی ساختمان، جای سیم فاز و نول تغییر پیدا کرده باشد.
• موتور بعضی از کولرها قابلیت تغییر جهت چرخش با تغییر اتصال سیم‌ها را دارند و این نکته در دفترچه راهنما آن‌ها ذکر می‌کنند. در نتیجه باید سیم‌ها طبق نکات دفترچه راهنما، جابجا شوند.
• برای اطمینان بیشتر و پیشگیری از خطرات احتمالی بهتر است که یک برقکار ماهر تمام سیم‌کشی‌ ساختمان را به دقت بررسی کند.

• معرفی بهترین موتور کولر آبی برای کولر 3500 تا 7000

انواع موتور کولر آبی

مشاهده همه

• 
  موتور کولر 3/4 CS موتوژن (دینام کولر 6000 تا 7000)
  9,680,000 تومان
• 
  موتور کولر 1/2 SP موتوژن (دینام کولر 4500 تا 5500)
  9,130,000 تومان
• 
  موتور کولر 1/3 SP موتوژن (دینام کولر 3000 تا 3500)
  8,580,000 تومان
• 
  الکتروموتور کولر 3/4 B فیدار (دینام کولر 6500 تا 7000)
  تماس بگیرید

تغییر جهت موتور کولر آبی امکان‌پذیر است؟

 اغلب موتورهای کولر آبی به گونه‌ای ساخته می‌شوند که تنها در یک جهت مشخص حرکت داشته باشند. به بیان دیگر باید گفت که اجزای داخلی موتور کولر آبی یعنی سیم‌پیچی‌ها و قطب‌های مغناطیسی آن، برای گردش در یک جهت طراحی شده‌اند. پس در پاسخ به این سوال باید گفت که با ایجاد تغییر در اتصال سیم‌ها، به‌سادگی جهت موتور کولر تغییر نمی‌کند.

اما اگر تغییر جهت موتور کولر الزامی است و جهت گردش جریان در کولر آبی را باید عوض کنید، مرحله به مرحله اقدامات لازم را مانند تصویر زیر انجام دهید:

1.  سیم فاز که رنگ آن قرمز یا مشکی است وظیفه انتقال جریان برق از جعبه تقسیم به کلید و سپس به موتور و پمپ آب کولر را بر عهده دارد. این سیم باید به ترمینال شماره ۱ کلید وصل شود.
2. سیم نول یا سیم آبی رنگ، جریان برگشتی از موتور و پمپ را به مدار انتقال می‌دهد.  این سیم باید به طور مستقیم به ترمینال نول در جعبه تقسیم کولر و به موتور و پمپ وصل شود. این سیم به ترمینال شماره ۶ کلید باید وصل شود.
3. سیم دور کند که به رنگ قهوه‌ای یا قرمز است باید از کلید به ترمینال دور کند (LO یا Low) موتور وصل شود. یعنی به ترمینال شماره 9 یا 7 کلید باید وصل شود.
4. سیم دور تند یا مشکی رنگ از کلید به ترمینال دور تند (HI یا High) موتور وصل می‌شود یعنی در ترمینال شماره 7 یا 8 کلید قرار می‌گیرد.
5. سیم مشترک موتور که به آن سیم Com یا Common می‌گویند و رنگ آن آبی است، به طور مستقیم  به سیم نول اصلی وصل می‌شود زیرا این سیم، نول موتور است.
6. سایر اتصالات نهایی سیم‌های موتور و پمپ در داخل جعبه تقسیم کولر صورت می‌گیرد.
7. بعد از وصل شدن سیم‌ها و روشن کردن کولر، جهت چرخش پروانه موتور باید مورد بررسی قرار بگیرد.
8. اگر چرخش موتور صحیح باشد، باد به سمت کانال خروجی هدایت می‌شود. در غیر اینصورت باید دو سیم از سیم‌های مربوط به دور تند و کند (نه نول و فاز) جابجا شوند.