نحوه سیم کشی مهتابی | آموزش سیم‌کشی مهتابی‌های ال ای دی، اف پی ال و فلورسنت

مهتابی از محبوب‌ترین لوازم روشنایی و نورپردازی است که در تمام خانه‌ها و محیط‌های تجاری و اداری وجود دارد. سیم‌کشی این ابزار روشنایی کار پیچیده‌ای نیست و اگر کسی، مقداری با نکات مربوط به سیم‌کشی ساختمان و کارهای فنی آشنایی داشته باشد، قادر است که آن را انجام دهد. به همین منظور، نحوه سیم کشی انواع لامپ مهتابی را در این مطلب آموزش می‌دهیم.

معرفی انواع لامپ مهتابی  

لامپ مهتابی یکی از قدیمی‌ترین و محبوب‌ترین تجهیزات روشنایی است که برای نورپردازی محیط‌های مختلف کاربرد دارد. زیرا نوری که از لامپ مهتابی ساطع می‌شود، ملایم و یکنواخت است و چشم را اذیت نمی‌کند. مهتابی‌ها از نظر نوع عملکرد به سه نوع مختلف لامپ مهتابی ال ای دی، لامپ مهتابی اف پی ال، لامپ مهتابی فلورسنت تقسیم می‌شوند که هر کدام از آن‌ها دارای یک‌سری ویژگی‌های خاص هستند.

معرفی لامپ مهتابی ال ای دی 

لامپ مهتابی ال ای دی که با فناوری LED کار می‌کند، یکی از جدیدترین مدل‌های مهتابی است که در ساخت آن به جای جیوه از دیود LED استفاده می‌شود. این لامپ نسبت به سایر مدل‌های مهتابی نور بیشتری دارد زیرا عبور یک طرفه جریان برق از دیودها، منجر به تولید نور زیاد خواهد شد. لامپ مهتابی ال ای دی از نظر طول، در اندازه‌های ۶۰، ۹۰، ۱۲۰ و ۱۵۰ سانتی‌متری تولید می‌شوند و از لحاظ رنگ نور نیز در سه نوع مختلف آفتابی، مهتابی و یخی هستند.

• مهتابی ال ای دی چیست؟ + بررسی مزیت‌ها و کاربردها

مزایا لامپ مهتابی ال ای دی

1. این نوع لامپ فاقد جیوه و فسفر است و سلامت انسان‌ها و محیط زیست را به خطر نمی‌اندازد.
2. لامپ مهتابی ال ای دی نسبت به لامپ‌ رشته‌ای و مهتابی‌های معمولی، گرمای کمتری تولید می‌کند.
3. کیفیت و شدت نور این مدل لامپ از سایر مدل‌های مهتابی بهتر است.
4. طول عمر آن بین ۲۰۰۰۰ تا ۵۰۰۰۰ ساعت است.
5. مصرف انرژی بسیار پایینی دارد.
6. امکان نصب آن بدون ترانس وجود دارد.
7. ابعاد کوچکی دارد و  نصب مهتابی روی دیوار فضای زیادی را اِشغال نمی‌کند.

معایب لامپ مهتابی ال ای دی

1. لامپ LED نسبت به دمای بالا حساسیت دارد و احتمال سوختن ماژول‌های آن وجود دارد. به‌همین منظور برای نصب در محیط‌هایی مانند کارخانه های فولادسازی، پتروشیمی، پالایشگاه‌های نفت و نیروگاه‌های حرارتی که دمای بسیار بالایی دارند اصلا مناسب نیست.
2. با توجه به این‌که قیمت مواد اولیه لامپ مهتابی ال ای دی بالا است، قیمت این نوع مهتابی نسبت به سایر مدل‌ها گران‌تر است. اما هزینه کمی در مصرف انرژی دارد پس مقرون‌به‌صرفه به حساب می‌آید.

معرفی لامپ مهتابی اف پی ال 

اف پی ال مخفف عبارت Fluorescent Parallel Lamp است و در همین راستا به لامپ مهتابی اف پی ال، لامپ فلورسنت موازی هم گفته می‌شود. این مدل مهتابی نوع دیگری از لامپ‌های مهتابی موجود در بازار است و برای روشنایی و نورپردازی محیط‌های خانگی و اداری کاربرد دارد. لامپ مهتابی اف پی ال، جایگزین لامپ‌‌های مهتابی قدیمی محسوب می‌شود و مصرف‌کنندگان از عملکرد آن در مقایسه با لامپ‌های معمولی رضایت بیشتری دارند زیرا نسبت به لامپ‌های قدیمی نور بیشتری دارند.

• لامپ FPL چیست و چه تفاوتی با PLL دارد؟

مزایای لامپ مهتابی FPL 

• لامپ مهتابی اف پی ال شدت روشنایی خوبی دارد.
• با هر دو نوع ترانس یعنی ترانس‌های الکترونیکی و ترانس‌های القایی قدیمی کار می‌کند.

معایب لامپ FPL

• مقدار بسیار کمی اشعه فرابنفش از این نوع مهتابی ساطع می‌شود.
• در هوای بسیار سرد نور آن کاهش پیدا می‌کند.
• اگر لامپ به طور مکرر و پشت سر هم، چند بار خاموش و روشن شود ممکن است که از کار بیفتد.
• در لوله‌های شیشه‌ای لامپ، فلز سمی جیوه وجود دارد که در صورت شکستن لامپ، بخار جیوه از آن خارج می‌شود و این بخار بسیار سرطان‌زا است.

معرفی لامپ مهتابی فلورسنت قدیمی 

لامپ مهتابی فلورسنت قدیمی که به آن لامپ مهتابی 40 وات یا 20 نیز می‌گویند، نسل اول لامپ‌های مهتابی محسوب می‌شود که قدمت آن به ۵۰ سال قبل باز می‌گردد. این مدل مهتابی، بخش‌های مختلفی همچون لامپ، پایه، چوک یا همان بالاست (بالاست چیست؟)، استارت، پایه استارت و قاب دارد. در حال حاضر اکثر مردم از لامپ مهتابی ال ای دی و اف پی ال استفاده می‌کنند زیرا لامپ مهتابی فلورسنت قدیمی دارای معایب زیر است و در مقایسه با سایر مدل‌های مهتابی هیچ مزیتی ندارد. معایب لامپ مهتابی فلورسنت قدیمی  عبارتند از:

• حرارت بالایی تولید می‌کند.
• مصرف انرژی برق آن زیاد است.
• ابعاد بزرگ و وزن سنگینی دارد.
•  سیم کشی آن پیچیده و دشوار است.
• با محیط زیست سازگار نیست و به آن آسیب می‌زند.

• لامپ آفتابی بهتر است یا مهتابی؟

ابزارهای مورد نیاز برای سیم کشی انواع مهتابی 

1. سیم و کابل
2. دستکش عایق‌ برق 
3. سیم‌چین
4. استارت
5. بالاست و ترانس لامپ
6. قاب مهتابی
7. لامپ مهتابی
8. چسب برق
9. کلید
10. پیچ گوشتی

نکات نصب و ارتفاع نصب انواع مهتابی

1. اگر هیچ دانش یا تجربه‌ای در زمینه سیم‌کشی یا کار با برق ندارید، نصب مهتابی را به برقکار بسپارید.
2. قبل از انجام سیم‌کشی و نصب انواع مهتابی، از قطع بودن جریان برق مطمئن شوید.
3. حین سیم‌کشی و نصب حتما از تجهیزات ایمنی مانند دستکش عایق‌ برق استفاده کنید.
4. درصورتی‌که ارتفاع سقف تا کف برابر با ۲.۵ متر باشد؛ بهترین ارتفاع مهتابی از سقف ۳۰ الی ۳۵ سانتی‌متر است.
5. سوراخ‌هایی که قرار است روی سقف یا دیوار ایجاد کنید باید متناسب با اندازه قاب مهتابی باشد.
6. درایور مهتابی باید پشت آن قرار داشته باشد و چنانچه که درایور پشت مهتابی وجود نداشت، ابتدا باید مهتابی را در جایگاه خود بگذارید.
7. هنگام متصل کردن مهتابی به برق، اول باید سیم ارت را به کلید برق وصل کنید و سپس عملکرد مهتابی را مورد بررسی قرار دهید. 

آموزش سیم کشی و نصب مهتابی ال ای دی

نقشه سیم‌کشی لامپ مهتابی ال ای دی بسیار ساده است و این نکته نیز یکی از مزایا آن محسوب می‌شود. با توجه به تصویر زیر برای سیم‌کشی مهتابی LED تنها به سیم فاز و نول نیاز دارید. زیرا مثل مهتابی‌های قدیمی، از لوازمی مانند استارت و ترانس یا بالاست مغناطیسی استفاده نمی‌شود و به جای آن‌ درایور (درایور ال ای دی چیست؟) درون آن‌ها تعبیه شده است. در هر طرف مهتابی دو عدد سرپیچ سوزنی وجود دارد که به یک طرف آن‌ باید سیم نول و به طرف دیگر سیم فاز وصل کنید. معمولا در ساختمان‌های تازه‌ساز، داخل دیوار سیم فاز و نول وجود دارد تا نصب ابزارآلات روشنایی راحت‌تر انجام شود. در صورتی که داخل دیوار ساختمان شما سیم فاز و نول وجود نداشت، برای نصب مهتابی ال ای دی از براکت‌های آماده سیم فاز و نول موجود در بازار استفاده کنید.

نقشه سیم کشی مهتابی ال ای دی

برای نصب کردن مهتابی ال ای دی و سیم‌کشی آن باید مراحل زیر را به صورت مرحله به مرحله طی کنید تا در پایان کار مهتابی به‌خوبی کار کند:

1. مشخص کردن محل نصب: در ابتدای کار و پیش از هر اقدامی باید یک محل مناسب برای نصب مهتابی روی دیوار انتخاب کنید. منظور از محل مناسب، نقطه‌ای است که تا سقف ۳۰ سانتی‌متر فاصله داشته باشد و از آن نقطه بتوان به جعبه تقسیم داخل دیوار دسترسی داشت.
2. نصب پایه یا براکت مهتابی روی دیوار: در این مرحله باید پایه‌ای که پشت مهتابی قرار دارد را از بدنه آن جدا کنید و آن را به‌صورت تراز و با پیچ روی دیوار نصب کنید. 
3. قرار دادن مهتابی داخل پایه: بعد از نصب پایه نوبت به نصب لامپ مهتابی ال ای دی می‌رسد و باید آن را داخل پایه‌های مهتابی قرار دهید.
4. انجام مراحل سیم‌کشی: سیم‌کشی این نوع مهتابی به‌ آسانی صورت می‌گیرد و در دفترچه راهنما آن طریقه صحیح سیم‌کشی درج شده است. برای سیم‌کشی مهتابی‌های ال ای دی باید سیم فاز به یک طرف و سیم نول به طرف دیگر مهتابی وصل شود.
5. تست کردن: در پایان کار هم باید کلید برق مهتابی را بزنید و عملکرد آن را تست کنید، چنانچه سیم‌ها را به درستی وصل کرده باشید مهتابی روشن می‌شود.

نقشه سیم کشی مهتابی ال ای دی بدون ترانس و نصب آن

تنها مهتابی که بدون ترانس نصب می‌شود، مهتابی ال ای دی است پس نقشه سیم‌کشی آن با مورد قبلی فرقی ندارد و برای انجام آن فقط باید یک سیم فاز و نول در دسترس داشته باشید. 

در بین سه نوع مهتابی‌ که معرفی کردیم فقط امکان نصب مهتابی ال ای دی بدون ترانس وجود دارد و سایر مهتابی‌ها یعنی مهتابی فلورسنتی و اف پی ال باید ترانس داشته باشند. در نتیجه برای نصب مهتابی بدون ترانس باید به روش سیم کشی مهتابی ال ای دی پیش بروید و جهت انجام آن، لازم است که سیم فاز و نول را به دو پایه‌های لامپ مهتابی ال ای دی وصل کنید.

نحوه سیم کشی لامپ مهتابی اف پی ال (نقشه سیم کشی مهتابی اف پی ال)

بر روی قاب ترانس مهتابی‌های اف پی ال نقشه سیم‌کشی آن درج شده است و مطابق تصویر زیر مشاهده خواهید کرد که یک بخش ترانس دارای چهار ورودی مخصوص اتصال و بخش دیگر آن حاوی یک بخش اتصال دو تایی و یک بخش اتصال چهارتایی است. طبق تصویر زیر، قسمت اتصال دوتایی را باید به سیم برق فاز و نول ورودی ساختمان وصل کنید. داخل قاب مهتابی‌های اف پی ال دو لامپ قرار می‌گیرد و هر کدام از لامپ‌ها، مانند تصویر زیر باید به اتصالاتی که در دو طرف ترانس وجود دارد، متصل شوند.

اکثر قاب‌های مخصوص لامپ مهتابی‌های اف پی ال دوتایی هستند و هر لامپ روی یک پایه متصل به قاب، وصل خواهد شد. از هر پایه مهتابی، دو سیم بیرون زده است که توسط یک سوراخ ریز به داخل قاب وارد می‌شوند. یعنی اگر مهتابی دوتایی باشد، درون قاب مهتابی، چهار جفت سیم وجود دارد که از پایه به سمت قاب هدایت شده‌اند.

 برای سیم کشی لامپ مهتابی اف پی ال دوتایی، باید چهار سیمی که از دو لامپ مهتابی خارج شده‌اند را به چهار بخش مخصوص اتصال که در یک طرف ترانس قرار دارند، وصل کنید. همچنین چهار سیم برق دیگر را به چهار بخش مخصوص اتصال را به طرف دیگر ترانس متصل کنید. به‌علاوه باید سیم‌های فاز و نول ساختمان را نیز باید به قسمت‌های مخصوص وصل شوند.

نقشه سیم کشی مهتابی فلورسنت  

در سیم‌کشی مهتابی فلورسنت، دو قطعه به نام‌های استارت و بالاست مغناطیسی (ترانس) وجود دارد. برای سیم‌کشی این مدل مهتابی باید طبق تصویر زیر یکی از پایه‌های بالاست یا ترانس را به  سیم فاز و پایه دیگر آن را به یک کدام از پایه‌های مهتابی وصل کنید. همچنین لازم است که دو طرف مهتابی را به استارت وصل کنید و یک سیم نول نیز به پایه دیگر مهتابی بزنید.

نحوه نصب مهتابی فلورسنت 

با توجه به مزایایی که مهتابی‌های ال ای دی دارند، مهتابی‌های فلورسنت دیگر منسوخ شده‌اند و کمتر کسی از آن‌ها استفاده می‌کند. از آنجایی که ممکن است، افراد اندکی به دنبال نحوه نصب این مدل مهتابی باشند، در ادامه به شرح نحوه نصب مهتابی فلورسنتی می‌پردازیم:

• تعیین نقطه نصب مهتابی فلورسنت: در ابتدای کار از طریق متر یک جایگاه مناسب برای نصب مهتابی تعیین کنید و آن را با مداد علامت بزنید.
• سوراخ کردن دیوار: برای نصب مهتابی روی دیوار به رول پلاک نیاز دارید. پس باید با دریل روی دیوار سوراخ ایجاد کنید تا بتوانید رول پلاک را داخل دیوار جای‌گذاری کنید.
• قرار دادن قاب لامپ مهتابی: در این مرحله باید قاب لامپ مهتابی فلورسنت را روی دیوار قرار دهید و از محکم و صاف بودن آن اطمینان پیدا کنید.
• سیم‌کشی: برای سیم‌کشی باید سیم فاز را به ترانس و یک پایه مهتابی وصل کنید و سیم نول را به پایه دیگر بزنید و استارت را به هر دو پایه متصل کنید.
• قرار دادن لامپ و تست کردن: در آخرین مرحله باید لامپ سالم مهتابی را درون قاب بگذارید. سپس جریان برق را وصل و کلید مهتابی را بزنید. اگر سیم‌ها و قطعات را به‌درستی وصل کرده باشید، مهتابی روشن خواهد شد.

آیا می‌توان مهتابی فلورسنت را به مهتابی LED تبدیل کرد؟ 

بله، امکان تبدیل مهتابی فلورسنتی به مهتابی ال ای دی وجود دارد زیرا مهتابی LED به‌ اتصالات مهتابی فلورسنتی وصل می‌شود و به آسانی داخل قاب و پایه مهتابی قدیمی قرار می‌گیرد. پس اگر مهتابی‌های خانه یا محل کار شما از نوع فلورسنتی است، در اسرع وقت مهتابی‌های ال ای دی را جایگزین مهتابی‌های قدیمی کنید تا در مصرف برق ساختمان شما صرفه‌جویی شود و از مزایای مهتابی ال ای دی بهره ببرید.

نحوه تعویض لامپ مهتابی قدیمی با لامپ مهتابی ال ای دی 

چنانچه بعد از بررسی معایب مهتابی فلورسنتی، تصمیم گرفتید که تا در اسرع وقت آن‌ها را با مهتابی LED عوض کنید، باید اقدامات زیر را انجام دهید.

1. قطع کردن برق ساختمان: از آنجایی که شرط اول هر کاری حفظ ایمنی است پس ابتدا از طریق جعبه فیوز، برق ساختمان را قطع کنید.
2. برداشتن لامپ مهتابی فلورسنتی قدیمی و قاب آن: با نهایت احتیاط لامپ مهتابی قدیمی را بردارید. مراقب باشید که نشکند زیرا استنشاق مواد داخل آن برای سلامتی مضر است. بعد از برداشتن لامپ باید قاب مهتابی را بردارید تا به سیم‌ها و تجهیزات داخلی دسترسی داشته باشید.
3. یافتن بالاست یا ترانس: مهتابی‌های فلورسنتی دارای بالاست یا ترانس هستند ولی مهتابی‌های ال ای دی نیاز به ترانس ندارند. پس در این مرحله باید بالاست یا همان ترانس را بیابید و سیم‌ها و اتصالات آن را جدا کنید تا از مدار الکتریکی خارج و طول عمر لامپ افزایش پیدا کند.
4. قطع کردن سیم فاز و نول: سیم فاز یک سیم قرمز رنگ است و جریان الکتریکی را از کلید به سمت بالاست هدایت می‌کند. سیم نول نیز یک سیم آبی رنگ است که وظیفه جریان برگشتی از لامپ به سمت کلید را بر عهده دارد. سیم فاز و نولی که به بالاست متصل است را قطع کنید و مواظب باشید که سیم‌ها خیلی کوتاه نشوند. زیرا برای نصب مهتابی ال ای دی به‌مشکل می‌خورید.
5. سیم‌کشی مهتابی ال ای دی جدید: برای نصب مهتابی جدید، نیاز به سیم‌کشی مجدد است. برای انجام سیم‌کشی باید سیم‌های ورودی و خروجی را به هم متصل کنید. یعنی سیم فاز ورودی را به سیم نول ورودی و سیم فاز خروجی را به سیم نول خروجی اتصال دهید. سپس هر دسته از سیم‌ها را به یک کدام از پایه‌های لامپ ال ای دی وصل کنید.
6. نصب قاب مهتابی ال ای دی و اتصال جریان برق: در آخر کار هم قاب مهتابی را روی به منبع تغذیه وصل کنید و برق ساختمان را بزنید. اگر بعد از روشن کردن لامپ ال ای دی، لامپ دچار وزوز یا سوسو کردن شد یعنی سیم‌های آن شل هستند و باید وضعیت آن‌ها را بررسی کنید.