امروزه توجه بهسلامتی برای تمام اقشار جامعه چه افراد مسن و چه افراد جوان اهمیت بالایی دارد. به همین دلیل برای برخورداری از سلامت باید شاخصهایی را بهصورت دقیق اندازهگیری کرد. برخی از مشکلات و بیماریها باعث اختلالات تنفسی میشوند. این اختلالات میزان غلظت اکسیژن در خون را کم میکنند. در افرادی که بیماریشان حاد است، بررسی اکسیژن خون ضروری است. در صورت کمبود اکسیژن خون بهموقع مشخص شود، درمان زودتر انجام میشود؛ دستگاه پالس اکسیمتر این کار را انجام میدهد. در این مقاله شما را با تعریف دستگاه پالس اکسی متر، انواع آن، همچنین نحوه خرید این دستگاه آشنا میکنیم.
اهمیت اکسیژن برای بدن
میزان نرمال اکسیژن خون بین 95 تا 97 درصد است. مقدار اکسیژنی که به بافتهای بدن میرسد تقریباً 97 درصد از طریق ترکیبات شیمیایی اکسیژن با هموگلوبین است. افرادی که دچار بیماریهای نارسایی قلبی، حمله قلبی، بیماری مزمن انسداد ریوی، کمخونی، سرطان ریه، آسم، ذاتالریه و… هستند، میزان غلظت اکسیژن خون پایینی دارند. اگر اکسیژن در خون کم شود، فرد دچار تنگی نفس شده و رنگ پوست، لبها، ناخنها بنفش میشود.
درصورتیکه سطح دیاکسیدکربن در خون بالا رود باعث تنفس سریع و سردرگمی فرد میشود. یکی از دلایل مهم کمبود اکسیژن در خون، مشکلات ریوی محسوب میشود؛ بنابراین افراد سیگاری بیشتر در معرض خطر بیماریهای ریوی هستند؛ و این موضوع اهمیت دستگاه پالس را نشان میدهد.
دستگاه پالس اکسی متر چیست؟
پالس اکسیمتر، دستگاهی است که میزان مولکولهای هموگلوبین آمیخته شده با اکسیژن را نشان میدهد. شما با این دستگاه میتوانید میزان درصد اشباع اکسیژن خون سرخرگ انسان را اندازهگیری کنید. این دستگاه میتواند بهسرعت تغییرات جزئی در میزان انتقال اکسیژن به اندامهای دورتر از قلب، از جمله پاها و بازوها را تشخیص دهد.
بهتر است بدانید که دستگاههای پالس اکسیمتر، تعداد و آهنگ ضربان قلب را نشان میدهند. پالس اکسی مترها در ۲ مدل ثابت و انگشتی هستند که اهر ۲ مدل آن را میتوانید در بیمارستانها و مطبها بیابید. مدل انگشتی در بخش اورژانس و مدل ثابت آن در بخش احیا و سایر بخشهای مراقبتی بیمارستانها بیشتر مورداستفاده قرار میگیرند. چنانچه برای استفاده شخصی و خانگی خود به دنبال خرید پالس اکسی متر هستید بهتر است بدانید مدل انگشتی آن به سبب سهولت و سرعت استفاده بیشتر طرفدار دارد. البته انتخاب از میان این ۲ مدل به خواست و سلیقه شما بستگی دارد، اما بهتر است دستگاهی را انتخاب کنید که در هر لحظه و مکانی به شما امکان استفاده و چک کردن حالات درونی بدنتان را میدهد.
زمانی که سطح اکسیژن خونتان از حد معمول خارج شود، ممکن است علائمی را تجربه کنید. این علائم شامل موارد زیر است:
تنگی نفس
درد قفسه سینه
گیجی
سردرد
تپش قلب سریع
نحوه استفاده و عملکرد دستگاه پالس اکسیمتر
بهترین روش استفاده از پالس اکسیمتر چیست؟ همانطور که گفته شد پالس اکسی مترها، دستگاههایی هستند که ضربان قلب و میزان اکسیژن خون را اندازهگیری میکنند. این دستگاهها بیشتر در بیمارستانها و کلینیک یافت میشوند اما برای مصارف خانگی نیز در دسترس است.
پالس اکسی مترها با نوری از انگشت (لاله گوش) تابیده میشود، کار میکنند و سپس با انعکاس پرتو نور، سنسور نوری میزان عبور نور یا بازتابش از سمت دیگر را اندازهگیری میکند؛ بنابراین این دستگاه با استفاده از معادلات ریاضی و روابط فیزیکی، قادر به محاسبه میزان اکسیژن در خون هستند.
نحوه عملکرد پالس اکسی متری به این صورت است که ابتدا یک وسیله کوچک گیره مانند روی انگشت دست، لاله گوش یا انگشتان پا قرار میگیرد. سپس پرتوهای کوچک نوری از خونِ بافت عبور کرده و میزان اکسیژن را اندازهگیری میکنند. چنین کاری را با اندازهگیری تغییرات جذب نور در خون اکسیژندار یا فاقد اکسیژن انجام میدهد. در این جا ممکن است مقدار کمی فشار احساس کنید، اما درد و احساس ناخوشایندی وجود ندارد. در بعضی موارد، ممکن است یک پروب کوچک با چسبنده روی انگشت یا پیشانی شما قرار گیرد. اگر به انگشت متصل شود از شما خواسته میشود در صورت استفاده از لاک ناخن آن را پاک کنید.
این کار کاملاً بدون درد و غیرتهاجمی است. پالس اکسیمتر میتواند میزان اشباع اکسیژن همراه با ضربان قلب را به شما بگوید. پالس اکسی متر در دو حالت بستری و سرپایی استفاده میشود. در بعضی موارد، پزشک ممکن است توصیه کند که شما یک پالس تاکسیمتر برای سنجش منظم میزان اکسیژن در منزل داشته باشید.
شما باید پروب را برای اینکه میزان نبض و اشباع اکسیژن خون کنترل شود، به مدت لازم در جای خود نگه دارید. هنگام نظارت بر ظرفیتهای جسمی هنگام فعالیتهای شدید بدنی، این کار در حین تمرین و در طی دوره استراحت انجام خواهد شد. در حین جراحی، پروب از قبل متصل شده و پس از به هوش آمدن بیمار و زمانی که بیمار دیگر تحت نظارت قرار ندارد، برداشته میشود. گاهی اوقات، پروب فقط برای خواندن خیلی سریع نبض و میزان اشباع اکسیژن مورداستفاده قرار میگیرد. پس از پایان آزمایش، گیره یا پروب برداشته میشود.
بهترین زمان استفاده از دستگاه پالس اکسی متر
هدف از پالس اکسی متری بررسی عملکرد درست قلب در پمپاژ اکسیژن به نقاط مختلف بدن است. از این دستگاه باید برای جلوگیری از مشکلات احتمالی که هر لحظه میزان اکسیژن خون را اندازه میگیرند باید مورداستفاده قرارداد. پزشکان از این دستگاه برای شرایط مختلفی استفاده میکنند. بهطورکلی زمان استفاده از دستگاه پالس اکسی متر بهصورت زیر است:
از عملکرد درست دستگاه تنفسی برای انجام فعالیت زیاد اطمینان حاصل کنید.
مشکلات تنفسی را در طول خوب بررسی کنید.
در حین عمل جراحی و پس از انجام آن به دلیل اینکه از داروهای بیهوشی و تسکیندهندهها استفاده میکنید.
هنگام مشکلات ریوی و بررسی عملکرد داروهای ریه از دستگاه پالس اکسی متر استفاده کنید.
در مواقعی که مشکلات تنفسی ایجاد شده، برای تعیین ضرورت از دستگاه ونتیلاتور استفاده کنید.
برای ارزیابی توانایی فرد و تحمل شرایط وقتی که فعالیت بدنی افزایش مییابد.
تعیین میزان مؤثر بودن اکسیژن درمانی، بهویژه هنگامی که درمان تازه شروع شده است.
در برخی از بیماریهای زیر باید از دستگاه پالس اکسی متر استفاده کرد:
بیماری انسدادی مزمن ریوی (COPD)
آسم
ذاتالریه
سرطان ریه
کمخونی
حمله قلبی یا نارسایی قلبی
نقص مادرزادی قلب
عامل ایجاد خطا و خطر در دستگاههای پالس اکسی متر چیست؟
شوک يا هیپو پرفیوژن مربوط به ازدستدادن خون يا خونرسانی ضعيف باشد.
جريان خون درون بافت (هیپوامی يا هيپوترمی) کافی نباشد.
سرعت ضربان يا موج نبض پالس اکسی متر با نبض واقعي بيمار مطابقت نداشته باشد.
برق قوی.
دارای ناهنجاریهای خاص هموگلوبين باشد.
نبض در يك اندام وجود نداشته باشد.
آنمی؛ اگرچه در بيمارانی كه بهشدت آنمی هستند، ممکن است SpO2 نرمال باشد، ولي مقدار كل هموگلوبين در دسترس براي حمل اكسيژن، به طور قابلتوجهی کاهشیافته باشد، بهطوری كه بيمار در سطح سلولي دچار هيپوكسی شده باشد.
بیمار دارای انقباض عروق محيطی (سپسيس، هيپوترمی يا آسيب اندامها بر اثر سرما) باشد.
بیمار دارای لاک ناخن (در صورت اتصال پروب به انگشت دست) باشد. اگر بيمار به انگشتان خود لاک زده باشد، گيره پالس اکسی متر را به طرفين انگشت وصل كنيد يا اينكه با استون، لاک را پاك کنید.
بیمار رنگ حنا داشته باشد. اگر بيمار انگشتان دستها و پاهای خود را حنا كرده باشد، پالس اکسی متر عددی را نشان نمیدهد و پیام “سنسور را چک کنید” ظاهر میشود.
عدم تطابق تعداد نبض واقعی بيمار با تعداد نبضی كه پالس اکسی متر نشان میدهد. اكثر پالس اکسی مترها علاوه بر درصد اشباع، تعداد نبض را نيز نشان میدهند. اگر تعداد نبضی كه توسط پالس اکسی متر نشان داده میشود با تعداد نبض واقعی بيمار برابر نباشد، احتمال اينكه پالس اکسی متر، درصد اشباع اكسيژن و جريان خون را نيز بهدرستی نشان ندهد، بالا میرود. بنابراين عدد SPO2 احتمالاً دقيق نيست.
مسموميت با مونوكسيد كربن. در مسموميت با مونوكسيد كربن (CO)،عددی که پالس اکسی متر (عدد درجه اشباع) نشان میدهد به ميزان بسيار زيادي بالا خواهد بود كه کاملاً دقیق نیست. درحالیکه دستگاه، SpO2 را ۱۰۰% نشان میدهد، بافتهای بيمار شديداً ايسكميک هستند و بيمار ممكن است کاملاً هیپوکسیک باشد. در واقع چون پالس اکسی متر درصد هموگلوبين اشباع را نشان میدهد، اين اتفاق رخ میدهد. پروب پالس اکسی متر نمیتواند بين هموگلوبين اشباع شده با اكسيژن يا مونوكسيد كربن تفاوت قائل شود؛ لذا این دستگاه، SpO2 را ۱۰۰% نشان میدهد، درحالیکه هموگلوبين بيمار، بهجای اكسيژن با مونوكسيد كربن اشباع شده است.
معنای اعداد نشاندادهشده بر روی صفحه نمایشگر دستگاه پالس اکسی متر
اعداد 91 تا 94 درصد نشاندهنده کاهش خفیف اکسیژن است که نیاز به تجویز مکمل اکسیژن را نشان میدهد.
اعداد 86 تا 90 درصد نشاندهنده کاهش متوسط اکسیژن است که این بیماران به تجویز مکمل اکسیژن 100% نیاز دارند.
اعداد 85% یا کمتر، نشاندهنده کاهش شدید اکسیژن است و به تجویز فوری اکسیژن 100%، تهویه مصنوعی و یا هر دو نیاز دارند.
چند نکته مهم در هنگام خرید دستگاه پالس اکسیمتر
انتخاب نوع: اولین نکته در هنگام خرید پالس اکسی متر توجه به نوع آن است. شما باید به دنبال دستگاهی باشید که بتوانید به کمک آن در هر لحظه زمانی و مکانی از اتفاقات درونی بدن خود اطلاع پیدا کنید.
میزان دقت دستگاه: نکته دوم در خصوص انتخاب و خرید پالس اکسی متر توجه به میزان دقت آن است. یادتان باشد تمام کارایی این دستگاه به مشخصکردن هر چه دقیقتر میزان اکسیژن در خون و تعیین ضربان قلب شما در دقیقه بستگی دارد که اگر برای انجام این دو فرایند دستگاه شما از دقت بالایی برخوردار نباشد، به دردتان نمیخورد.
قابلیت تعیین ضربان قلب: تعیین ضربان قلب در دقیقه و برآورد میانگین آن در یک بازه زمانی خاص از جمله نکاتی است که باید در هنگام انتخاب و خرید دستگاه پالس اکسی متر به آن توجه کرد؛ بنابراین این دستگاهها در هر مدل و برندی که هستند باید این کار را به نحو احسنت انجام دهند.
پارامترهای نمایشدهنده:امروزه دستگاههای پالس اکسی متر از صفحه نمایشگرهای دیجیتالی برخوردار هستند و قادرند ظرف مدتزمان کوتاهی بهمحض اتصال به بدن شما، پارامترهای مختلفی از جمله: ساعت و تاریخ، سنجش سرعت، دمای بدن، ضربان قلب، کرنومتر، SpO2 (میزان اکسیژن موجود در خون)، میان کالری مصرفی و غیره را نمایش میدهند.
خاموشی خودکار:از دیگر فاکتورهای مهم در خصوص خرید این مدل از دستگاهها، توجه به وجود سیستم خاموشی خودکار بر روی آنها است که این سیستم باتوجهبه بازه زمانی کاری منبع تغذیه میتواند برایتان باعث صرفهجوییهای بسیاری شود.
سیستم هشدار: برخی از دستگاهها دارای سیستم هشدار ثابت و یا منعطفی هستند که شما میتوانید با تنظیم کردن آن بر روی یک عدد مشخص، بهمحض بالارفتن ضربان قلب و یا میزان کالری مصرفی و حجم اکسیژن موجود در خون از آن، با به صدا در آمدن دستگاه متوجه شرایط غیرطبیعی خود و یا بیمارانتان شوید.
قیمت پالس اکسی متر:قیمت پالس اکسی متر باتوجهبه برند و همچنین دقت و سطح کیفی امکانات موجود در آن از سوی کمپانیهای تولیدکننده تعیین میشود و این شما هستید که باید باتوجهبه زمینه کاری و همچنین آپشنهایی که به دنبال آنان میگردید، یک دستگاه معمولی و یا بسیار پیشرفته را که قطعاً از قیمت بالایی نیز برخوردار است، خریداری کنید.
